TWÓRCY FILMOWI

Bodo Eugeniusz

Bodo Eugeniusz
IMIĘ I NAZWISKO:
Eugeniusz Bodo
PRAWDZIWE IMIĘ I NAZWISKO:
Bogdan (Bohdan) Eugène Junod
ZAWÓD:
aktor, reżyser, scenarzysta, producent
RODZICE:
Théodore Junod, Anna Jadwiga „Dorota” z Dylewskich
DATA I MIEJSCE URODZIN:
28 grudnia 1899 roku, Genewa (Szwajcaria)
DATA I MIEJSCE ŚMIERCI:
7 października 1943 roku, Kotłas (ZSSR, obwód Archangielski)
MIEJSCE SPOCZYNKU:
mogiła zbiorowa w Kotłasie
ADRES ZAMIESZKANIA:
Łódź, ul. Zachodnia 53 (do 1918); Łódź, ul. Zachodnia 37 (1918–1920); Poznań, ul. Piekary 5 u p. Wierzejewskiej (od 1.01.1920); Poznań, ul. Kręta 5 u p. Bremborowicz (od 10.03.1920); Poznań, ul. Rycerska 11a u p. Jankowskiej (od 28.04.1920); Poznań, ul. Św. Marcina 54 u p. Langowskiej (od 10.06.1920); Poznań, ul. Rycerska 15a (od 18.06.1920); Warszawa, ul. Emilii Plater 35/3 (1923–1924); Warszawa, ul. Skorupki (1924); Warszawa, ul. Zielna 2 (1928); Warszawa, ul. Warecka 9/77 (1929–1935); Warszawa, ul. Marszałkowska132/7 (1935–1939); Lwów, ul. Kochanowskiego 29/5 (do 1941)
ODZNACZENIA:
Złoty Krzyż Zasługi (1938)
TELEFON: 21372

Ojciec Eugeniusza Bodo, Théodore Junod, Szwajcar z pochodzenia, był jednym z pierwszych propagatorów kinematografii w Polsce. Gdy Junodowie osiedlili się w Łodzi, ojciec małego Bodzia został kierownikiem kina i kabaretów, gdzie Bodek miał okazję kilka razy wystąpić. Jego matka sprzeciwiała się aktorstwu syna, chciała, by studiował medycynę. W wieku 17 lat Eugeniusz Bodo uciekł z domu i został bileterem w poznańskim teatrze Apollo, gdzie niedługo potem zadebiutował na scenie. 

Na przełomie 1918/1919 roku występował w noworocznej rewii ojca w Kielcach. W Warszawie zadebiutował w 1918 roku w jednym z teatrzyków w Dolinie Szwajcarskiej. Używał wtedy jeszcze swojego nazwiska – Bogdan Junod. Na początku swojej kariery scenicznej używał przemiennie nazwiska: Eugeniusz Bodo i Bogdan Junod. W 1921 roku zdecydował się na Eugeniusza Bodo. 

Między 1918 a 1921 rokiem występował w Łodzi, Warszawie, Lublinie i Lwowie. 

Jesienią 1921 roku został zaangażowany do najlepszego warszawskiego teatru Qui Pro Quo. „Był doskonałym tancerzem i świetnym piosenkarzem, bardzo muzykalnym, choć głosu nie miał nadzwyczajnego” – tak wspominał młodego artystę Ludwik Sempoliński. Pierwszą rolę zagrał w operetce Serce i bufet (premiera 30 września 1921 roku). Od 1922 roku występował także w nowo otwartym kabarecie Stańczyk. W lutym 1924 roku w Qui Pro Quo, jako pierwszy w Polsce, wykonał wielki francuski szlagier Titine.

Latem 1925 roku w Qui Pro Quo doszło do rozłamu: większa część artystów (wśród nich także Eugeniusz Bodo) odeszła z zespołu i założyła konkurencyjny teatr rewiowy Perskie Oko. Z tym teatrem Bodo był związany do końca sezonu 1925/1926. Latem 1926 roku Bodo występował w warszawskim teatrze Wodewil, nie rezygnując jednak całkowicie z udziału w programach Qui Pro Quo. Na sezon 1927/1928 został zaangażowany do teatru Nowe Perskie Oko, który wiosną 1928 zmienił nazwę na Morskie Oko. Eugeniusz Bodo stał się jednym z filarów tego teatrzyku. Jesienią 1928 roku w rewii Klejnoty Warszawy wystąpił pierwszy w Polsce wokalny zespół jazzowy, założony przez Henryka Warsa, tzw. chór revellersów. Nosił nazwę Jazz Singers, a w jego skład weszli Eugeniusz Bodo, Tadeusz Olsza, Witold Roland i Ludwik Sempoliński. W rewii Warszawa w kwiatach (premiera 7 maja 1929 roku)  Stanisława Nowicka, wraz z pp. Bodo, Olszą, Sempolińskim i Rolandem (po wypadku pod Łowiczem Rolanda zastąpił Jan Woycieszko), zaśpiewała  słynne Tango milonga Jerzego Petersburskiego.

Na przełomie 1929/1930 roku Eugeniusz Bodo występował w kabarecie Orfeum. W 1931 przeszedł do kabaretu Wesołe Oko. W 1932 roku z ogromnym powodzeniem grał w Teatrze Polskim tytułową rolę Jima w komedii muzycznej Jim i Jill. Występował również w teatrach Morskie Oko i Cyganeria. Wiosną 1935 roku wziął udział w przedstawieniu Gwiazda areny, będącym połączeniem operetki z akrobatyką cyrkową. Było to wielkie wydarzenie artystyczne, a jego premiera stała się sensacją. Następnie zagrał w operetce Szczęśliwy pech w teatrze Letnim. Jesienią 1935 roku został zaangażowany do kabaretu Fryderyka Járosy’ego Cyrulik Warszawski, w którym grał także w operetkach i komediach muzycznych, m.in. Ciotka Karola czy Romans z urzędem skarbowym. W 1937 roku reżyserował w teatrze Wielka Rewia operetkę Podróż poślubna. Ostatnim jego przedstawieniem przed wojną była rewia Kto kogo wystawiona w połowie sierpnia 1939 roku w kabarecie Tip-Top.

W połowie lat 30. Bodo coraz mniej występował na scenach warszawskich, a coraz chętniej na scenach prowincjonalnych miast. Zaczął się też wtedy skupiać na poszerzeniu swoich możliwości w branży filmowej. Zaczął reżyserować.

Dziś Eugeniusza Bodo znamy przeważnie z filmów. Jego ekranowy debiut miał miejsce w 1925 roku w filmie Henryka Szaro Rywale. W roku 1930 wystąpił aż w czterech filmach tzw. synchronicznych, które stanowiły etap przejściowy między filmami niemymi i dźwiękowymi, tzn. pod względem konwencji i aktorstwa były to filmu nieme, miały już jednak nagraną ilustrację muzyczną. Prawdziwą sławę przyniosły mu jednak filmy dźwiękowe, w których mógł wykorzystać swoje umiejętności wokalne. Pierwszy raz Bodo zaśpiewał w filmie Jego ekscelencja subiekt w roku 1933. Bodo wolał jednak grać role dramatyczne. W nieukończonym filmie Uwaga! Szpieg! prawdopodobnie miał zagrać podwójnego agenta.

Bodo był nie tylko aktorem, lecz także producentem filmowym i scenarzystą. W 1932 roku wspólnie z Adamem Brodziszem i Michałem Waszyńskim założył wytwórnię filmową B.W.B., która zrealizowała filmy: Bezimienni bohaterowie i nakręcony z wielkim rozmachem Głos pustyni. Zdjęcia do tego filmu zrealizowano w Algierii, była to pierwsza wyprawa polskiej ekipy filmowej do Afryki. W 1933 roku po upadku B.W.B. Eugeniusz Bodo założył wytwórnię Urania-Film. Jej nazwa nawiązywała do prowadzonego niegdyś przez jego ojca kina Urania w Łodzi. Przez kolejne cztery lata Urania wyprodukowała siedem filmów, scenarzystą większości z nich był także Bodo. 

22 kwietnie 1938 roku Eugeniusz Bodo został odznaczony złotym Krzyżem Zasługi „w uznaniu zasług położonych na polu krzewienia kultury filmowej”. Wtedy to, pod wpływem nalegań Jadwigi Dylewskiej, Bodo rozmawiał z jednym z urzędników o przyjęciu polskiego obywatelstwa. W 1939 roku w Ministerstwie Spraw Zagranicznych wypełnił ankietę dla osób starających się o polskie obywatelstwo. Ale procedury tej nie dokończył.

Eugeniusz Bodo był jednym z najpopularniejszych i najbardziej lubianych aktorów lat trzydziestych, uważany też był za wzór elegancji. W roku 1932 zdobył tytuł króla aktorów polskich, a w 1936 tytuł króla mody. Często występował także przed mikrofonem Polskiego Radia, m.in. w transmitowanych na żywo z modnych lokali audycjach Podwieczorek przy mikrofonie. W 1933 roku głośny był jego romans z Reri, aktorką z Tahiti, z którą zagrał w filmie Czarna perła w 1934 roku. Wiosną 1939 został wspólnikiem kawiarni Café Bodo przy ulicy Foksal, która łączyła się z ul. Nowy Świat.

Wybuch II wojny światowej zastał go w Warszawie. Po zakończeniu kampanii wrześniowej wydzierżawił Café Bodo zrzeszeniu aktorek i, w obawie przed represjami za udział w antyfaszystowskim przedstawieniu w kabarecie Tip-Top oraz w filmie, uciekł do Lwowa. Grał w założonym tam przez Konrada Toma teatrze Miniatur. Występował także z zespołem Tea-Jazz Henryka Warsa, z którym jako konferansjer i piosenkarz pojechał na tournée po Związku Radzieckim (1940).

Bodo postanowił, tuż przed drugim tournée Tea-Jazzu, wyjechać do USA. Niestety, składając dokumenty ujawnił swoje szwajcarskie obywatelstwo, co dało powód do jego aresztowania przez NKWD 26 czerwca 1941 roku. U bram Lwowa stali wówczas Niemcy, więc dla uciekających Sowietów, „złapanie szpiega” było świetnym pretekstem, aby wyjechać z miasta. Po przesłuchaniu w Moskwie trafił aż pod środkowy Ural do więzienia w Ufie. Latem 1941 roku na mocy układu Sikorski-Majski miała miejsce amnestia dla przetrzymywanych w sowieckich więzieniach jeńców polskich. Eugeniusz Bodo jednak nie został nią objęty z uwagi na swoje obywatelstwo. W 1942 roku przewieziono go do więzienia na Butyrkach w Moskwie i w listopadzie oskarżono o szpiegostwo. Powodem były kilkakrotne dłuższe wyjazdy do Niemiec oraz to, że jako obywatel szwajcarski „utrzymywał bliskie kontakty z polskimi instytucjami oficjalnymi”. Liczne interwencje polskich władz i próby pomocy ze strony polskiej ambasady w Moskwie Rosjanie potraktowali jako dowód, że jest agentem polskiego wywiadu ze szwajcarskim paszportem. 13 stycznia 1943 roku skazano go na pięć lat łagru, uznając, że jest „elementem społecznie niebezpiecznym”. Wiosną 1943 roku osadzono go w więzieniu nr 1 w Ufie. Ciężko chorował na nerki, gruźlicę płuc, zanik mięśni i pelagrę. Po kilku miesiącach przeniesiono go do łagru w Kotłasie w obwodzie archangielskim. Zmarł z wycieńczenia.

Eugeniusz Bodo był popularny także jako piosenkarz. Część swojego repertuaru uwiecznił na płytach. Udało się odnaleźć informacje o 39 jego nagraniach (solo i w duetach), jednak niewykluczone, że było ich więcej. Najstarsze odnalezione nagranie pochodzi z 1925 roku. W kolejnych latach nagrywał piosenki z filmów, rewii i komedii muzycznych. Mało znane są jego nagrania w duetach z innymi wielkimi gwiazdami sceny, estrady i ekranu: z Hanką Ordonówną, Zulą Pogorzelską, Reri, Lucyną Szczepańską oraz Tadeuszem Olszą. Ciekawostką jest także płyta, na której nagrał dwie piosenki będące reklamami konfekcji męskiej. Ostatnie przedwojenne płyty Eugeniusza Bodo pochodzą z 1935 roku. We wrześniu 1940 roku w Moskwie brał udział w sesji nagraniowej orkiestry Tea-Jazz Henryka Warsa, podczas której dokonał swoich ostatnich nagrań – są to śpiewane w języku rosyjskim piosenki (ze zmienionym tekstem) z filmu Włóczęgi: Tylko we Lwowie i Nic o tobie nie wiem.

bibliografia

  • nitrofilm.pl

 

Upamiętnienie

  • Za winy niepopełnione. Eugeniusz Bodo (1997) film dokumentalny
  • Bodo – śledztwo (2008) film dokumentalny, z cyklu Na tropach tajemnic
  • Bodo (2016) film fabularny
  • Warszawa, Wawer, ul. Eugeniusza Bodo
  • w 2012 roku Poczta Polska wydała znaczek z podobizną Eugeniusza Bodo o wartości 3 zł

Artykuły powiązane