Maria Malicka była córką pracownika technicznego Teatru im. Słowackiego, więc występowała tam już jako dziecko (m.in. w Dziadach Adama Mickiewicza). Uczęszczała na pensję sióstr Prezentek. Po ukończeniu Szkoły Dramatycznej przy Instytucie Muzycznym w Krakowie występowała w Teatrze im. Słowackiego, a następnie została zaangażowana do pierwszego zespołu teatru Bagatela, gdzie pozostała do końca sezonu 1922/1923. Potem przeniosła się do Warszawy, gdzie grała m.in. w teatrze Małym (1923–1929), Polskim, Narodowym (1932–1934) i Letnim. W styczniu i w lutym 1931 roku grała gościnnie w teatrzyku Morskie Oko w rewii Hallo! Malicka i Sawan. Od roku 1935 do końca sezonu 1938/1939 prowadziła własny Teatr Malickiej (początkowo wspólnie z mężem, Zbigniewem Sawanem), mieszczący się najpierw przy ul. Karowej, a później w kamienicy przy ul. Marszałkowskiej 8 (dziś w tym miejscu działa TR). Na sezon 1939/1940 została zaangażowana do Teatru Narodowego.
19 września 1929 wyszła za aktora Zbyszka Sawana. W 1939 roku urodziła córkę, Małgorzatę. Zaraz po tym doszło do rozstania Sawana i Malickiej.
Podczas okupacji Maria Malicka była kelnerką w kawiarni U Aktorek, a następnie w latach 1941–1944 występowała w jawnym teatrze Komedia.
Za bliskie związki z Niemcami została ukarana przez Związek Artystów Scen Polskich zakazem występowania na scenach stołecznych. Aktorka swoją postawę w czasie okupacji tłumaczyła tym, że chciała uwolnić swojego byłego męża przetrzymywanego w Auschwitz-Birkenau. We wrześniu 1946 aktorka stanęła przed sądem oskarżona przez Zofię Bystydzieńską o przywłaszczenie należących do niej przedmiotów w czasie powstania warszawskiego. Została jednak uniewinniona zarówno z zarzutu o szaber, jak i nawiązywania w okresie okupacji bliskich kontaktów z Niemcami.
Mimo ogromnej popularności, nie otrzymała pozwolenia na grę na scenach stołecznych. Grała w Szczecinie i Bielsku-Białej.
W latach 1951–1956 grała w teatrze Powszechnym w Łodzi. W 1957 powróciła do krakowskiego Teatru im. Słowackiego, gdzie grała do emerytury (1971). Zagrała tu wiele wybitnych ról, m.in. Arkadinę w Czajce Antoniego Czechowa, Christine w dramacie Żałoba przystoi Elektrze Eugene’a O’Neilla, Rollinsonową w Dziadach Adama Mickiewicza czy Radczynię w Weselu Stanisława Wyspiańskiego. Sporadycznie występowała we Wrocławiu, Łodzi, Częstochowie i Rzeszowie. W Warszawie na scenie pojawiła się tylko raz: w 1964 roku w teatrze Komedia w reżyserowanej przez siebie sztuce Adela i stressy Pierre’a Barilleta i Jeana Gredy’ego. W 1980 roku w Teatrze Telewizji zagrała Kornelię w dramacie Klik-Klak Jarosława Abramowa-Newerly’ego.
W 1923 roku po raz pierwszy pojawiła się na ekranie w roli prostytutki w filmie Niewolnica miłości. Wbrew zachwytom krytyki, Malicka nie była ze swego debiutu zadowolona i na kilka lat zrezygnowała z pracy w filmie. Na początku 1926 roku była współzałożycielką, obok m.in. Kazimierza Junoszy-Stępowskiego i Danny Kadena, towarzystwa filmowego Warszawska Unia Artystyczna. Miała zagrać główną rolę w filmie Historia trzech stolic, jednak towarzystwo szybko rozpadło się. Na ekran Malicka powróciła w 1927 roku w filmie Zew morza. Krytyka chwaliła ją za temperament, wdzięk i pewność oraz fotogeniczność, choć podkreślano, że rola nie dawała jej pełnego pola do popisu. W filmach Mogiła nieznanego żołnierza(1927) i Dzikuska (1928) obsadzono ją w rolach młodziutkich uczennic, co nie wypadło zbyt pomyślnie. Po wielkim sukcesie w roli wiejskiej dziewczyny, porwanej i wywiezionej przez handlarzy kobietami za granicę w filmie Szlakiem hańby(1929) powierzono jej główną rolę kobiecą w Janku Muzykancie, w którym to filmie po raz pierwszy na ekranie zaśpiewała. Recenzenci doceniali jej mocny i dźwięczny głos. Rola w niezbyt udanym filmie Niebezpieczny raj (1931) zniechęciła ją na dłuższy czas do występów przed kamerą. W 1936 pojawiła się w epizodycznej roli w filmie Pan Twardowski(1936). Później miała wystąpić w głównej roli w kolejnym filmie Henryka Szaro Sezonowa miłość, jednak z przyczyn finansowych do realizacji filmu nie doszło.
W drugiej połowie lat dwudziestych nagrała kilka płyt z recytacjami (m.in. A gdy poszedł król na wojnę Marii Konopnickiej, Bajka o Kasi i królewiczu) i melodeklamacjami (np. Róże Herbaczewskiego do muzyki Fryderyka Chopina lub Na Anioł Pański Kazimiera Przerwy-Tetmajera do muzyki Mieczysława Karłowicza). Jesienią 1934 roku nagrała dla firmy Odeon płytę z piosenkami z wystawianej w teatrze Letnim komedii muzycznej Domek z kart (tytułową Domek z kart oraz Jedno małe kłamstwo).
Maria Malicka niejednokrotnie występowała przed mikrofonem Polskiego Towarzystwa Radiotechnicznego, a później rozgłośni warszawskiej Polskiego Radia. W 1925 roku brała udział w audycji z okazji Święta Konstytucji – była to pierwsza audycja transmitowana masowo przez liczne megafony w sklepach i na ulicy. 22 czerwca 1927 roku wystąpiła w pierwszym akcie Kordiana, zaadaptowanego dla radia przez Aleksandra Węgierkę z okazji sprowadzenia do Polski prochów Juliusza Słowackiego.
„Życie Warszawy” 1993, nr 249 (23-24 października)
źródło: hypatia.pl
wspomnienie
Była jedną z najwybitniejszych i najbardziej lubianych aktorek przedwojennej Warszawy. Jej nazwisko elektryzowało publiczność. Chodziło się do teatru na MARIĘ MALICKĄ.
Po wojnie osiadła na stałe w Krakowie, a Jej nazwisko nic nie straciło z dawnego blasku. Kraków Ją kochał i cenił, choć miała tu konkurentkę w osobie zasiedziałej wielkiej aktorki Zofii Jaroszewskiej. Występowała przed marszałkiem Józefem Piłsudskim, prezydentem Ignacym Mościckim, znała Żeromskiego, Przerwę-Tetmajera i Witkacego. Podziwiali Ją i pisali o Niej w samych superlatywach tacy znawcy teatru, jak: Tadeusz Boy-Żeleński, Karol Irzykowski i Jan Lechoń. Portretowali Ją Witkacy i Niesiołowski. Była żoną znanego aktora i reżysera Zbigniewa Sawana. W latach 20. i 30. tworzyli najwspanialszą parę małżeńską. Grali razem w teatrze i filmie. Byli ulubieńcami Warszawy. Potem się rozstali.
W czasie okupacji mówiono o Jej kontaktach z Niemcami, ale po wojnie okazało się to nieprawdą. Sąd Centralny II Instancji Związku Artystów Scen Polskich pod przewodnictwem wielkich autorytetów aktorskich Gustawa Buszyńskiego, Wojciecha Brydzińskiego, Seweryny Broniszówny, Bohdana Korzeniewskiego i Mariana Wyrzykowskiego oczyścił Ją z tych zarzutów i pomówień. Ukarał Ją natomiast za to, że wbrew zakazowi grała w czasie okupacji w Teatrze Komedia. Zabroniono Jej przez pewien czas występów w Warszawie, Krakowie, Katowicach, Poznaniu i Łodzi. Zastosowała się do wyroku. Odpokutowała swoje winy, a mimo to na łamach niektórych dzienników jeszcze po śmierci wytykano Jej czasy okupacji.
Prof. Bohdan Korzeniewski – największy i najsroższy oskarżyciel - najszybciej Jej wybaczył i oświadczył publicznie, że nie można karać ludzi przez całe życie, zwłaszcza tak wielkiej aktorki jak Maria Malicka. Uważał nawet, że stała się kozłem ofiarnym. Obsadzał Ją w sztukach przez siebie reżyserowanych i zachwycał się Jej wielkim talentem. Zagrała u niego Elwirę w Mężu i żonie Fredry i Rollisonową w Dziadach Mickiewicza (1963).
Była zjawiskiem olśniewającym, emanowała z Niej prostota i prawda wewnętrznych przeżyć. Jako dziecko grała w teatrze Isię w Weselu Wyspiańskiego. Po studiach aktorskich rozpoczynała karierę od teatru Bagatela w Krakowie. Tam Ją w 1923 roku zobaczył dyrektor Arnold Szyfman. Zachwycony talentem i niezwykłym urokiem młodej aktorki zaproponował Jej engagement do Teatru Polskiego w Warszawie. Jej pierwsze role – Katarzyna w komedii Krzywoszewskiego Diabeł i karczmarka w reż. Aleksandra Zelwerowicza i Mela w Moralności pani Dulskiej w reż. Jerzego Leszczyńskiego i z nim w roli Zbyszka – z miejsca oczarowały publiczność. Największą popularność przyniosła Jej rola w dwuosobowej sztuce Niccodemiego Świt, dzień i noc. Przedstawienie to latami nie schodziło z afisza. Wielokrotnie wznawiane za każdym razem cieszyło się powodzeniem. Wielkim wydarzeniem w Jej karierze stała się rola Joanny w Świętej Joannie Bernarda Shawa. Sam autor przyjechał do Warszawy, aby zobaczyć Ją na scenie. Oczarowany ofiarował Jej fotografię z gratulacjami i wyrazami wdzięczności. Był to rok 1924.
Z Teatru Polskiego przeniosła się na Scenę Narodową. Pamiętne Jej role w tym teatrze to Panna Młoda w Weselu Wyspiańskiego w reż. Solskiego, Kamilla w Nie igra się z miłością, tytułowa Maria Stuart i Luiza w Intrydze i miłości Fryderyka Schillera. W 1935 roku otworzyła własny teatr przy ul. Karowej i nazwała go na życzenie publiczności Teatrem Malickiej. Codziennie zapełniały go tłumy. W swoim teatrze zagrała tytułową Candidę G.B. Shawa, powtórzyła Świt, dzień i noc – tym razem zamiast Aleksandra Węgierki partnerował Jej Wojciech Wojtecki. Obłędnym powodzeniem cieszyła się Trafika pani generałowej, w której była Generałową. Teatrem kierował Jej mąż Zbigniew Sawan. Na krótko przed wybuchem wojny w 1939 roku otworzyła drugi teatr przy ul. Marszałkowskiej 8 – gdzie dziś jest teatr Rozmaitości – dając na inaugurację Madame Bovary Flauberta. Była wspaniała. Po premierze zachwycony Jej kreacją Wojciech Kossak namalował Jej portret.
Okupację przeżyła w Warszawie. Była współzałożycielką i jedną z kelnerek kawiarni U Aktorek. Kiedy otrzymała propozycję od Igo Syma, który z ramienia władz niemieckich został mianowany dyrektorem Teatru der Stadt Warschau i okazał się konfidentem, aby wystąpiła w jego teatrze, gdzie grywano także sztuki w języku polskim – bojąc się mu odmówić, zaangażowała się czym prędzej do teatru Komedia, gdzie dyrektorem był wprawdzie volksdeutsch, ale grywali tam mimo zakazu tak wielcy artyści jak Kazimierz Junosza-Stępowski i Józef Węgrzyn, a reżyserowali Stanisława Perzanowska i Roman Zawistowski działający w kontrwywiadzie, a potem w Armii Krajowej. Po wojnie odpokutowała za swoje postępowanie tak samo jak wszyscy, którzy grali w czasie okupacji. W postępowaniu weryfikacyjnym stwierdzono jednak, że pomagała oficerom i powstańcom, a także wyciągnęła z Oświęcimia swojego byłego męża Zbigniewa Sawana.
W pierwszych latach po wojnie Maria Malicka występowała na prowincji i dopiero, kiedy minęła kara, przeniosła się najpierw do Szczecina, potem do Łodzi i wreszcie do Krakowa. Jej powojenne wielkie role to Kruczynina w Grzesznikach bez winy Ostrowskiego, Ruth w Niemcach Kruczkowskiego, Sprytna wdówka Goldoniego, Lady Milford w Intrydze i miłości F. Schillera i Katarzyna w Poskromieniu złośnicy Szekspira. A późniejsze kreacje w Krakowie to Felicja w Gburach Goldoniego, Muza w Wyzwoleniu Wyspiańskiego, Edyta w Pożegnaniu z Salomeą, Christine w sztuce E. O'Neilla Żałoba nie przystoi Elektrze, Lady Bracknell w Bracie marnotrawnym, Idalia w Fantazym, Królowa w Orle dwugłowym Cocteau, Arkadina w Czajce i Pani Warren w Profesji pani Warren. Warszawa po wojnie oglądała Ją tylko raz, kiedy przyjechała na gościnne występy z błahą komedią Adela i Stressy do żoliborskiego Teatru Komedia, bo na reprezentacyjne sceny Jej nie wpuszczono. Ale i w tym teatrze, i w tej roli jak dawniej zdobyła stolicę.
Na swój jubileusz 50-lecia w Krakowie w teatrze Bagatela wybrała rolę Lady Windermere w sztuce Oscara Wilde'a Wachlarz lady Windermere. Największym szczęściem w tym dniu był dla Niej list, jaki otrzymała od Karola Wojtyły, który napisał: „Dziękuję dziś Panu Bogu za to, że dał Szanownej Pani taki wielki talent, dziękuję za ogromną pracę, za postawę Pani, za ciepło i serce, którym obdarza bliźnich na co dzień, za te postacie przez nią kreowane, dające głęboką prawdę o człowieku i niosące ludziom nie tylko uśmiech, ale i rodzące radość”. Jubileusz, który miał miejsce w październiku 1973 roku, poza listem późniejszego Papieża nie był dla Niej najpiękniejszy, bo poza prof. Bohdanem Korzeniewskim, którego przyjazd miał znaczenie prawie symboliczne, nikt z Ministerstwa Kultury ani władz PRL-u nie przyjechał do Krakowa. Mimo to jubileusz wypadł wspaniale. Po przedstawieniu scena tonęła w kwiatach. Kraków uwielbiał Ją i był wdzięczny, że do niego powróciła.
Wspomniane przez Stanisława Janickiego płyty ze ścieżką dźwiękową filmu Janko Muzykant zostały odnalezione i w 2020 roku odbyła się uroczysta repremiera odrestaurowanego filmu w kinie Iluzjon.
