Warszawa, koniec lat 20. Dziennikarz Henryk Bielecki marzy o sławie pisarza. Jego przyjaciel Jerzy Górski, uzależniony od narkotyków literat, kończy właśnie powieść Mocny człowiek. Bielecki przynosi mu morfinę i doprowadza do samobójstwa. Potem kradnie rękopis. Świadkiem tego jest Łucja, jego kochanka, która przyszła odwiedzić Górskiego. Henryk zapewnia ją, że powieść przyniesie im szczęście i majątek. Wydawca zgadza się ją opublikować pod warunkiem, że autor pokryje koszty. Powieść ukazuje się pod tytułem Giganci i odnosi wielki sukces.
Na wyścigach Bielecki spotyka Ligęzę, przyjaciela z dawnych lat, bogatego właściciela ziemskiego. Jego żona Nina jest zachwycona powieścią Giganci. Następnego dnia spotykają się w hotelu. Na prośbę Ligęzy, który spieszy się na konferencję, Henryk, oczarowany Niną, dotrzymuje jej towarzystwa.
W domu czeka na niego list od dyrektora teatru Ateneum, który jest zainteresowany wystawieniem dramatu Mocny człowiek na podstawie jego powieści. W teatrze Henryk spotyka zmieszanego Ligęzę, który w ramach „konferencji” adoruje Nastkę Żegotę, znaną aktorkę.
Za jego aprobatą, Henryk zabiera Ninę na przejażdżkę. Próbuje ją uwieść, ale ona zarzeka się, że jest mężatką. W tym czasie Ligęza romansuje z Nastką. Kiedy w hotelu Nina odkrywa zdradę męża, zabiera bagaże i jedzie z Bieleckim do domu jego babki. Zostają kochankami. Łucja domyśla się, że Henryk spędził noc z inną kobietą. Grozi, że ujawni jego mistyfikację. Henryk zabiera ją na dancing. Dyrektor teatru wznosi toast za autora Mocnego człowieka. Łucja wznosi toast za pamięć o Górskim i mdleje. Nieprzytomną kobietę Henryk wywozi za miasto i wrzuca do rzeki. Przerażony jedzie do Niny i szuka ukojenia w jej ramionach. Łucja zostaje uratowana przez rybaka.
W teatrze Ateneum trwają ostatnie przygotowania do premiery. Bielecki nie może doczekać się Niny. W trakcie przedstawienia jedzie do niej, ale znajduje tylko list. Nina wyznaje, że odchodzi, bo zna jego tajemnicę.
Tymczasem w teatrze zjawia się Łucja. Rozmawia ze scenografem Karewiczem, któremu zdradza, że Bielecki chciał ją utopić, dlatego postanowiła go zdemaskować. Zdenerwowany Henryk przyjeżdża na koniec przedstawienia. Zachwycona publiczność domaga się, by autor pojawił się na scenie. Na oczach wszystkich Bielecki przyznaje się, że jest złodziejem i mordercą. Popełnia samobójstwo, zabijając się strzałem z rewolweru.
upamiętnienie
- Mocny człowiek jest jednym z pierwszych 70 filmów, które jesienią 2025 roku trafiły na Listę Polskiego Dziedzictwa Filmowego.
artykuły powiązane
Reżyseria: Reżyser Henryk Szaro dowiódł jeszcze raz, że doskonale wyczuwa, czego wymaga kino. Przeprowadził konsekwentnie linię dramatyczną Mocnego człowieka, wykazując w montażu, że dorównywa znakomitym zagranicznym reżyserom.
Gra aktorów: Na czoło wykonawców wysuwa się Grzegorz Chmara, znakomity artysta teatru Stanisławskiego. Gra z umiarem i wykazuje dużą technikę filmową Bieleckiego zagrał Chmara po mistrzowsku, umiejętnie podkreślając momenty tragiczne. Marja Majdrowicz, piękna artystka Teatru Narodowego, dała wyraźną sylwetkę Niny Ligęzy. Debiut Agnes Kuck wypadł nadspodziewanie dobrze. Artur Socha – jako Górski, stworzył świetny typ suchotnika morfinisty. Zelwerowicz, Kurnakowicz, Krzewiński, Mierzejewski – bez zarzutu.
„Kino dla Wszystkich” 1929, nr 99
W tym filmie, opracowanym dobrze, starannie, z wielkim nakładem pracy i talentu – błędne było samo „postawienie” scenariusza, zamkniętego w zbyt ciasnym kole zainteresowań czysto literackich: w tej formie problemat Mocnego człowieka mógł interesować tylko parę tysięcy osób, uczęszczających do Ziemiańskiej i do Italii; dla szerokich mas byłby on ciekawy i zrozumiały, gdyby bohater ukradł np. brylant zamiast rękopisu. Rękopis? Na 100 osób z ulicy, może 2 lub 3 wiedzą dokładnie co to jest...
„Kino dla Wszystkich” 1929, nr 100
Wczorajsza premiera Mocnego człowieka była wielkim, całkowitym sukcesem artystycznym, była – rzec można bez przesady – prawdziwym, od tak dawna oczekiwanym triumfem polskiego filmu...
„Kurjer Czerwony„ 1929 (3 października)
Mocny człowiek jest jeszcze jednym filmem krajowym, zakrojonym na skalą europejską i świadczącym dodatnio o wyrobieniu technicznym, kulturze artystycznej i ambicji tych wszystkich, co przyłożyli do niego rękę, z reżyserem H. Szaro na czele.
„Kurjer Warszawski” 1929 (3 października)
Film ten jest zwycięstwem polskiej kinematografii, jeszcze jednym dowodem, iż wkracza on na zdrową drogę. Grzegorz Chmara, to filar tego filmu. Na jego barkach spoczywał ciężar szalenie trudnej roli, którą potrafił ująć trafnie i przeprowadził po mistrzowsku do końca. Reżyseria pierwszorzędna, Słowem – film polski, jakich nam brakowało. Brawo! Henryk Szaro!
„ABC” 1929 (4 października)
Dobrze się stało, że premierą niemal otwierającą sezon polskiej produkcji, był Mocny człowiek, Z Mocnego człowieka możemy być dumni. Uznanie należy się zarówno twórcom przeróbki filmowej, jak i reżyserowi Szaro. Mocny człowiek w wykonaniu Chmary, poraź pierwszy widzianego na polskim ekranie — to sylwetka lak plastyczna, tak niecodziennie indywidualna, a jednocześnie tak pełna siły i wyrazu, tak żywa i realistyczna, że widz jest całkowicie wzięty. Doskonałą partnerką okazała się Majdrowicz, niezwykle fotogeniczna i pełna wdzięku.
„Robotnik„ 1929 (5 października)
Mocny człowiek – mocny film. Stanowi on niewątpliwie krok naprzód w naszej kinematografii, którą dotąd nie śniła o takich subtelnościach, choćby techniki operatorskiej, jaką się może len film poszczycić.
„Dobry Wieczór” 1929 (3 października)
Palma pierwszeństwa należy się Chmarze, którzy naprawdę przeżywa dramat „mocnego człowieka„, o słabej duszy, trawionej gorączką sławy. Świetne warunki zewnętrzne, nieco posępna uroda, dziwne oczy a la Brigida Heim, a przy tym swoboda ruchów — oto walory tego doskonałego aktora. Zdjęcia bardzo piękne.
„Gazeta Warszawska” 1929 (5 października)
Na czołowe miejsce wysuwa się Grzegorz Chmara w roli Bieleckiego, dając sylwetko niezapomnianą, jakiej dotychczas w polskiej kinematografii nie zaobserwowaliśmy. Pod względem reżyserii film jest w każdym calu przemyślany. Znać, że reżyser Szaro praktykę swych sześciu dotychczasowych filmów potrafił wyzyskać.
„Wieczór Warszawski” 1929 (4 października)
Ruszamy na podbój zagranicy – Mocny człowiek – mocnym filmem. Dużym sukcesem polskiej wytwórczości jest ten film. Udowadnia niezbicie, że znajdujemy się na dobrej drodze, i że wkrótce filmy polskie mogą już iść zagranicę. Wrażenie ogólne – film rzetelnie zrobiony.
„Wieczór” 1929 (5 października)
Film jest niewątpliwie wielkim krokiem naprzód. Reżyser Henryk Szaro, twórca Przedwiośnia, sięgnął tym razem do najbardziej bliskiego mu tematu — dramatu psychologicznego o sensacyjnym zacięciu. Wytwórni Gloria można powinszować tego filmu, w którym znakomita technika i strona dekoracyjna rywalizują z doskonale opracowaną reżyser ją, a ta ostatnia z piękną klasą gry artystów.
„Express Poranny” 1929 (4 października)
W nakręcanym obecnie przez reżysera p. H. Szaro, dla wytwórni Gloria, filmie Mocny człowiek (według trylogii Przybyszewskiego, w opracowaniu literackim A. Struga, scenariusz H. Szaro i J. Brauna) należało zrealizować scenę na wyścigach. Operator, Giovanni Vitrotti, posunął tak daleko swą odwagę przy nakręcaniu zdjęć galopujących koni, iż dwa aparaty były przy tym stratowane. Na szczęście, zdjęcia zachowano, dzięki pomocnikowi operatora.
„Kurjer Warszawski”, wydanie wieczorne 1929, nr 185, s. 14 (9 lipca)
Jeszcze raz powrócono do Przybyszewskiego w roku 1939, kiedy przeniesiono na ekran trylogię Mocny człowiek (Mocny człowiek, Wyzwolenie, Święty gaj).
„Zawsze kochałem obłąkanych psychopatów, wykolejeńców, ludzi niedociągniętych, spaczonych, takich, którzy śmierci szukają, a ta ich unika – słowem biedne wydziedziczone dzieci Szatana” – pisał Przybyszewski. Do tego typu ludzi należał bohater trylogii Mocny człowiek – Bielecki, dziennikarz dążący za wszelka cenę do sławy i bogactwa. Gdy spotyka uosobienie swego ideału – piękną, subtelną Ninę, odradza się pod jej wpływem i wtedy dopiero odczuwa całą nędzę swego głębokiego upadku moralnego. Dzięki Ninie „mocny człowiek” staje się naprawdę „mocny” – gdy, zwycięża „szatana zła”, który kazał mu deptać życie ludzkie w dążeniu do własnego szczęścia. Jedynym rozwiązaniem godnym „mocnego człowieka” był samobójczy strzał. W ten mniej więcej sposób ukazał Przybyszewski w swej powieści zagadnienia moralne i ustawił sylwetkę bohatera. Zaszła jednak konieczność wprowadzenia pewnych zmian. Mówi o tym kierownik literacki filmu Andrzej Strug: „W Mocnym człowieku chodziło mi przede wszystkim o rzucenie tego ciekawego typu na tło współczesności. W tym celu należało nie tylko zmodernizować psychikę Mocnego człowieka, ale i zmodyfikować pewne przewodnie motywy książki Przybyszewskiego. Przede wszystkim trzeba było pozbawić Bieleckiego blasków demoniczności, tak fascynującej przed laty dwudziestu luminarzy Młodej Polski, tak obcej dzisiejszym czasom. Uposażyło się więc bohatera powieści Przybyszewskiego w pewne cechy kulturalnego „raubrittera” jednego z wielu, których dziś jeszcze spotykamy, my pisarze, na swoich drogach”.
Scenarzyści: H. Szaro i J. Braun starali się dokonać raczej wolnej przeróbki – eliminując poboczne wątki, dokonując licznych skrótów i zmian. W ten sposób pominięto całkowicie drugi tom trylogii, a właściwie z Przybyszewskiego pozostały tylko: anegdotka o dziennikarzu po trupach dążącym do stawy, nazwiska bohaterów i morał zawarty w pytaniu – czy dla własnego szczęścia „mocny człowiek” może pogardzać obowiązującą etyką. Film nie odpowiedział na to pytanie, gdyż moralny i duchowy przełom Bieleckiego został ukazany w sposób bardzo mało przekonywający. Mimo wielkich wysiłków scenarzystów dążących do wydobycia z powieści Przybyszewskiego jak najwięcej elementów kinowych film wypadł zbyt literacko, co objawiło się m.in. w przeładowaniu go napisami. Współcześni recenzenci podkreślali, że jednym z walorów filmu jest obłędny rytm życia wielkiego miasta, uchwycony na gorąco, utrwalony znakomicie i przepajający na wskroś film od początku do końca. (Trzeba tu jednak lojalnie zaznaczać, że pamiętano jeszcze o smutnej historii „Kuriera Porannego”, który krytykując Dzikuskę naraził się reżyserowi Szaro i właścicielom kin, a ci potrafili się odegrać wycofując swoje ogłoszenia).
Wielkim atutem Mocnego człowieka był odtwórca roli Bieleckiego, rosyjski aktor Grzegorz Chmara, który zapytany co sądzi o swojej roli oświadczył: „Jestem człowiekiem sceny – wzrusza mnie raczej myśl zaklęta w słowo niż gest. Przyjąłem rolę Bieleckiego w Mocnym człowieku, bo wyczuwam w tej postaci głęboką treść wewnętrzną".
Andrzej Markert, „Ekran” 1959, nr 17 (26 kwietnia)
