Libkow Marek
Marek Libkow
Majer Libkow
producent filmowy, kierownik produkcji
Jadwigą Janita Grünstein (ślub 22 lutego 1925 roku)
Samuel Libkow, Rachela z domu Dynkin
15 marca 1890 roku, Widajcie (obecnie Białoruś)
28 marca 1948 roku, Nowy Jork (USA)
Forest Lawn Memorial Park w Los Angeles
Srebrny Krzyż Zasługi (1937)
Marek Libkow urodził się w rodzinie żydowskiej. Był najambitniejszym producentem polskiego kina w międzywojniu.
Doświadczenia filmowe zdobywał u boku Grigorija I. Libkiena (używającego od 1914 roku nazwiska Libkin), reżysera i właściciela firmy dystrybucyjno-produkcyjnej Wołga (następnie G. Libkin) w Jarosławlu w Rosji. Do Polski przybył najprawdopodobniej po zakończeniu I wojny światowej. Zatrudnił się u Aleksandra Hertza, współzałożyciela Towarzystwa Udziałowego Sfinks.
Pierwsze biuro wynajmu filmów, które założył w 1915 roku, nazwał Fortuna. W 1922 roku wszedł w spółkę z Bernardem Mendelsonem i wtedy Fortuna została przekształcona w Towarzystwo Kinemato-graficzne Gloria, które zajmowało się dystrybucją filmów.
22 lutego 1925 roku ożenił się z Jadwigą Janitą Grünstein (urodzoną w Warszawie 20 listopada 1906 roku), używającą następnie nazwiska Popławska.
W 1928 roku zostawił Glorię wspólnikom i zajął się produkcją filmową (wytwórnie: Kineton-Sfinks, Libkow-Sfinks, Pol-Ton-Film, Libkow-Film). Produkował głównie filmy ukazujące walkę Polaków o odzyskanie niepodległości. Wyprodukował też film religijny Pod Twoją obronę – największy sukces kasowy międzywojnia.
11 maja1937 roku dr Antoni Roman, minister przemysłu i handlu, na mocy zarządzenia premiera Felicjana Sławoja Składkowskiego, odznaczył Libkowa Srebrnym Krzyżem Zasługi za działalność na polu pracy zawodowej.
Po wybuchu II wojny światowej Libkow zdecydował się na ucieczkę na północny wschód. W Warszawie została nieznana z imienia żona jego szwagra Jakuba Grünsteina (Grinsztejna) oraz siostra Zofia Wojda. Przedostał się do stolicy Litwy, Kowna, gdzie znajdowały się główne urzędy. Po załatwieniu formalności udał się pociągiem zapewne do Rygi, stamtąd popłynął do Sztokholmu. W sprawnie działającym Poselstwie RP 19 stycznia 1940 roku otrzymał dla siebie i żony dokumenty pozwalające na dalszą podróż. Zapewne po drodze nastąpiły jakieś perturbacje, skoro rozdzielili się i Jadwiga wsiadała na SS Bergensfjord w Oslo, a on w Bergen. Stamtąd przez Halifax statek popłynął do Nowego Jorku. Do Stanów Zjednoczonych dopłynął 3 lutego 1940 roku. Małżeństwo Libkowów przybyło z wizą tranzytową na trzydzieści dni. Ich miejscem docelowym było San Jose na Kostaryce w Ameryce Środkowej, jednak udało im się otrzymać prawo pobytu w Stanach Zjednoczonych do 15 grudnia 1941 roku. Libkow miał podjąć pracę w Sepal Amusement Inc. w Bronksie, tak przynajmniej napisał w poświadczonych podpisem dokumentach imigracyjnych. Dysponował sporą gotówką, ponieważ małżeństwo zamieszkało w eleganckiej części Nowego Jorku, na Manhattanie przy West 85th Street, w dwóch apartamentach.
W Nowym Jorku Libkow wraz z żoną kilkakrotnie zmieniał adres, zawsze jednak w obrębie bogatszej części Manhattanu (Park Avenue, 215 West 101 Street,324 West 101 Street, 293 Riverside Drive). W 1943 roku małżonkowie kolejny raz zmienili mieszkanie na Manhattanie i zamieszkali przy Broadway 2720. W tym też roku Libkow otrzymał obywatelstwo amerykańskie, co było znacznym ułatwieniem przy podejmowaniu pracy.
W Stanach próbował zainteresować amerykańskich producentów bieżącymi wydarzeniami w Polsce. Bez efektu. W Hollywood był konsultantem filmu None Shall Escape (1944) – pierwszego obrazu, w którym pokazano mordowanie Żydów przez Niemców.
Libkow cały czas myślał o prowadzeniu własnego biznesu. Po zakończeniu współpracy z Columbią na zlecenie PIC Films Inc. zajął się poza kinową dystrybucją dwudziestu dwóch polskich filmów dokumentalnych, będących wcześniej w dyspozycji PIC. Były wśród nich: The White Eagle (Biały Orzeł / Polski Orzeł,1941), A Polish Sailor (Marynarz polski – Dzieje przeciętnego człowieka, 1943) i Children in Refuge (Dzieci na wygnaniu, 1944) Eugeniusza Cękalskiego, The Poles Weigh Anchor (Podnosimy kotwicę, 1942) i Kitbag Songs (Piosenki z tornistra / Pieśni z chlebaka, 1943) Stefana Osieckiego, The Shortest Route (Najkrótszą drogą, 1943) Zbigniewa Jaszcza, Polish Bombers Holiday (Święto polskich bombowców, 1943) Henryka Sarnickiego oraz The Land of My Mother (Kraj mojej matki, 1943) Romualda Gantkowskiego. Następnie Libkow związał się, choć bez większego powodzenia, z wytwórnią Republic. Na początku 1946 roku wyprodukował dla niej przeciętny horror The Catman of Paris.
Libkow pokazywał filmy w środowisku Polonii na Wschodnim Wybrzeżu. W najelegantszej części Manhattanu, przy West 49th pod numerem 247, założył firmę Pol-Ton-Film (nazwę przejął od wytwórni, w której wyprodukował w Polsce swój największy sukces kasowy – Pod Twoją obronę). Pol-Ton-Film zajmowała się wynajmem i sprzedażą filmów, miała w ofercie między innymi „żydowską fabułę dźwiękową” pod tytułem Neighbors.
Zmarł z powodu wylewu 28 marca 1948 roku na Manhattanie. Ciało zostało skremowane, a prochy pochowane na cmentarzu Forest Lawn Memorial Park w Glendalew Los Angeles, gdzie już spoczywali wielcy kina, m.in. Irving Thalberg, Jean Harlow, Tom Mix, Carole Lombard i Ernst Lubitsch.
bibliografia
- Roman Włodek, Marek Majer Libkow. Producent-pasjonat, „Kwartalnik Filmowy” 2015
