Andrzejewska Jadwiga

15 listopada 1932 roku zadebiutowała w Warszawie jako Manuela w sztuce Dziewczęta w mundurkach z miejsca odnosząc sukces i zdobywając uznanie publiczności i krytyki. Antoni Słonimski pisał: „Osobne słowa uznania i podziwu należą się młodziutkiej Jadzi Andrzejewskiej. Jest to prawdziwa rewelacja, aktorka, jakiej od dawna nie widziała scena polska. Nie można tu mówić o udanym debiucie ani o obiecującej przyszłości, bo to, co pokazała Andrzejewska, jest już osiągnięciem artystycznym na wielką miarę. Wdzięk, liryzm i siła dramatyczna tej piętnastoletniej dziewczynki porwała widownię”. Osiadła na stałe w Warszawie i grała w Teatrze Narodowym role Pistoli w sztuce Kean, czyli geniusz i szaleństwo, Consuelli w Tym, którego biją po twarzy. W czerwcu 1933 grała w łódzkim teatrze Miejskim w Dziewczętach w mundurkach. Od jesieni 1933 grała w Warszawie w Teatrze Letnim, a od wiosny 1934 w Polskim. W drugiej połowie lat trzydziestych nie związała się na stałe z żadnym teatrem.

W 1933 roku Jadzia Andrzejewska (bo tak ją powszechnie nazywano) zaczęła występować w kabarecie Nowy Momus. Szybko okazało się, że świetnie sprawdza się nie tylko w rolach dramatycznych, lecz także charakterystycznych i komicznych. W sezonie 1933/1934 występowała w kabarecie Fryderyka Járosy’ego Cyganeria, a potem w kolejnych prowadzonych przez niego teatrach rewiowych i kabaretach: Stara Banda (kwiecień – maj 1935), Cyrulik Warszawski (sierpień 1935 – marzec 1939 z przerwami). Od grudnia 1937 do stycznia 1938 grała w teatrze 13 Rzędów w programie Duby smalone, po czym występowała w kolejnym Kabarecie Járosy’ego Ali-Baba, w którym zagrała w rewii Pakty i fakty – ostatniej rewii przedwojennej Warszawy (prem. 2 września 1939). Z zespołem Járosy’ego grywała gościnnie w Częstochowie, Rzeszowie i Stanisławowie.

Sporadycznie grywała w rolach dramatycznych w teatrach Warszawy i Łodzi, m.in. w Zbrodni i karze czy Maturze. Jesienią 1937 roku wielkim wydarzeniem była jej tytułowa rola w Pannie Maliczewskiej. Krytyka przyjęła tę rolę z entuzjazmem i nadzieją na zerwanie Andrzejewskiej z kabaretem i jej powrót na sceny dramatyczne. Antoni Słonimski pisał, że rola panny Maliczewskiej „uratowała ona młodą aktorkę tonącą w manierze i marazmie teatrów warszawskich. Andrzejewska przywrócona sztuce okazała się znów, jak w dniu swego debiutu scenicznego, talentem lirycznym najwyższej piękności”.

Jadwiga Andrzejewska niejednokrotnie występowała także przed mikrofonem rozgłośni warszawskiej Polskiego Radia w licznych słuchowiskaсh (m.in. słuchowisku Zofii Nałkowskiej Noce Teresy) i audycjach Teatru Wyobraźni – bo tak wówczas określano teatr Polskiego Radia. Poza tym nagrała dwie płyty. Pierwsza, wydana przez firmę Columbia, ukazała się niedługo po premierze Dziewcząt w mundurkach. Zawierała dwa nagrania: melodeklamację wiersza Tadeusza Kończyca Dziewczę w mundurku do muzyki Wiktora Krupińskiego oraz piosenkę Przechodzień – zabawną historię młodego podlotka, zakochanego w przechodniu, widywanym codziennie po drodze do szkoły. Drugą płytę nagrała latem 1935 roku dla wytwórni Syrena-Record – była to piosenka W niedzielę z filmu Wacuś (reż. Michał Waszyński, 1935).

Po kampanii wrześniowej Jadwiga Andrzejewska znalazła się we Lwowie, gdzie grała w prowadzonym przez Konrada Toma Teatrze Miniatur, a następnie po utworzeniu Armii Polskiej weszła w skład jej Czołówki Teatralnej prowadzonej przez Feliksa Konarskiego. W 1942 cały zespół dotarł do Pahlewi w Iranie i dołączył do armii generała Andersa.

W Teheranie została przydzielona do teatru Polowego prowadzonego przez Kazimierza Krukowskiego. Grała m.in. Anielę w Ślubach panieńskich czy Beatrycze w Wiele hałasu o nic. Wraz z jednostkami wojskowymi znalazła się najpierw na Bliskim Wschodzie, potem we Włoszech, wreszcie w sierpniu 1946 dotarła z rodziną do Wielkiej Brytanii. Do Polski wróciła pod koniec 1947 roku.

Od sezonu 1947/1948 występowała w łódzkim teatrze Syrena, a w grudniu 1948 wraz z całym teatrem przeniosła się do Warszawy, gdzie została na jeden sezon i powróciła na stałe do Łodzi. We wrześniu 1949 została zaangażowana do teatru Powszechnego i grała m.in. Anielę w Wielkim człowieku do małych interesów. Szybko stała się najpopularniejszą aktorką w Łodzi i ulubienica tego miasta. Wiosną 1951 na półtora roku weszła do zespołu teatru Małego. W latach 1952–1954 grała w Teatrze im. Jaracza, w latach 1954–1958 w teatrze Satyryków, a w latach 1958–1966 w teatrze 7.15. W tym okresie grała przede wszystkim role komediowe, również w komediach muzycznych i programach rewiowych. Duże uznanie publiczności zdobyła w pięknym, lirycznym monologu Ref-Rena Kwiaciarka z Picadilly. Od 1966 do końca życia była aktorką teatru Powszechnego i na tej scenie odnosiła po wojnie największe sukcesy w rolach: Validy Vrany (Baba-dziwo), Matki Pana Młodego (Rzecz listopadowa), Dozorczyni (Boso, ale w ostrogach), Babci (Kotka na rozpalonym, blaszanym dachu), Dulskiej (Moralność pani Dulskiej). 

Jadwiga Andrzejewska od początku odnosiła sukcesy tak w melodramatach, jak i w komediach. Szybko weszła do czołówki przedwojennych aktorek polskich, angażowali ją najlepsi polscy reżyserzy. Była jedną z niewielu polskich aktorek (obok Zofii Zajączkowskiej), które podpisały kontrakty filmowe za granicą: w 1936 roku zagrała główną rolę w filmie Femmes, czyli francuskim remake’u Wyroku życia. Celowała w rolach uczennic i pensjonarek. 

Podczas wojny, w 1942 roku zagrała w rosyjskim filmie Dzielnica nr 14 (Боевой киносборник № 9), a w 1946 roku pojawiła się w epizodycznej roli we włoskim filmie Michała Waszyńskiego Nieznajomy z San Marino (Lo sconosciuto di San Marino).

Po wojnie – aż do śmierci – występowała w polskich filmach, choć powierzano jej wówczas raczej drugorzędne zadania aktorskie, wystąpiła też w kilku etiudach szkolnych PWSFiT. Andrzejewskiej poświęcono film dokumentalny Taki mały dystans (reż. Halina Poznańska-Wert, 1980), w którym opowiada o niej jedna z jej sióstr. W roku 1998 na ulicy Piotrkowskiej w Łodzi odsłonięto jej gwiazdę w Alei Gwiazd.

Czesław Raniszewski wspominał po wojnie, że Jadwiga Andrzejewska była bardzo „kochliwa”. Ustatkowała się dopiero podczas wojny. Prawdopodobnie pod koniec 1942 roku w Quisil Ribat poznała rotmistrza Jerzego Dobrzynieckiego, z którym wkrótce zaczęła się spotykać. Byli tzw. „wojennym małżeństwem”, czyli bez usankcjonowania urzędniczego. W Tel Awiwie 18 grudnia 1943 roku Andrzejewska urodziła córkę, której nadano imię – Barbara. Jej chrzestną została hrabina Maria Carancini (u której mieszkał Michał Waszyński), i to po matce chrzestnej Basia (chrzest odbył się 7 października 1945 roku w Recanati we Włoszech) otrzymała imiona Maria Dolores. 

W 1947 roku wróciła do Polski, ale bez Jerzego Dobrzynieckiego. Ze względu na informacje docierające do Londynu o powracających żołnierzach, Dobrzyniecki nie zdecydował się na powrót. Wybrał Argentynę.