Wiehler Zygmunt
Zygmunt Wiehler
kompozytor, dyrygent
10 lutego 1890 roku, Kraków
26 grudnia 1977 roku, Warszawa
Zygmunt Wiehler urodził się 10 lutego 1890 roku w Krakowie. Ukończył tamtejsze gimnazjum św. Anny, a następnie studiował w Konserwatorium Towarzystwa Muzycznego grę na fortepianie, kompozycję i dyrygenturę. Jego profesorami byli m.in. Władysław Żeleński i Feliks Nowowiejski. Mając dwanaście lat tworzył pierwsze kompozycje, z których część była wykonywana przez austriackie orkiestry wojskowe w Krakowie. Jeden z jego najwcześniejszych utworów (Na falach łódź) został wykorzystany w komedii Szekspira Kupiec wenecki wystawionej w krakowskim Starym Teatrze. Zygmunt Wiehler komponował pieśni solowe i chóralne. W 1909 roku zadebiutował jako kapelmistrz operetek w krakowskim Teatrze Ludowym. Dyrygował także w teatrach w Sosnowcu i Lwowie, a w latach 1913–1914 był dyrygentem Opery w Poznaniu. Skomponował wiele jednoaktowych operetek (m.in. Cnotliwy guwerner, Inspekcja w garnizonie).
Podczas I wojny światowej służył w armii austriackiej, w 1915 roku dostał się do niewoli i przez cztery lata przebywał w Rosji. Grał w zespołach instrumentalnych w kinach, dyrygował orkiestrami w teatrach. W Kijowie i w Moskwie jako dyrygent współpracował z teatrem Arnolda Szyfmana, w którym zetknął się z kilkorgiem wielkich polskich aktorów, m.in. Wojciechem Brydzińskim, Stefanem Jaraczem czy Stanisławą Wysocką.
W 1919 roku Zygmunt Wiehler wrócił do Polski i pracował w krakowskim teatrze Nowości. Na początku lat dwudziestych, po wielkim sukcesie swojej operetki Gwiazda Kaukazu, przeniósł się do Warszawy i został dyrygentem najpierw w teatrze Wodewil, a następnie w Nowościach. Równocześnie w latach 1922-1925 prowadził orkiestrę teatru Qui pro Quo. Komponował operetki i ilustracje muzyczne do przedstawień teatralnych i rewiowych. Latem 1925 roku głośno było o odejściu z Qui pro Quo grupy artystów i założeniu konkurencyjnego teatru Perskie Oko. Wśród nich był także Zygmunt Wiehler, który w nowym teatrze objął stanowisko kapelmistrza, a potem kierownika muzycznego.
W późniejszych latach udzielał się w wielu warszawskich teatrach. Po zamknięciu Perskiego Oka w sezonie 1927/1928 był dyrygentem w teatrze Nowości. W 1929 roku wspólnie z Julianem Tuwimem, Leonem Schillerem i Janem Maklakiewiczem napisał wielką rewię polską Kulig, zamówioną specjalnie na Powszechną Wystawę Krajową w Poznaniu. Następnie jako kompozytor i dyrygent współpracował z teatrami rewiowymi Ananas (1930), Wesoły Wieczór (1930/31), Wesołe Oko (1931/1932), Banda, Hollywood. W 1933 w teatrze Morskie Oko dyrygował orkiestrą w operetce Boccacio, w sezonie 1933/1934 związany był z teatrem Cyganeria, latem 1934 był dyrygentem w pierwszym programie teatru Wielka Rewia, w 1935 roku skomponował piosenki dla debiutującego wówczas w teatrze Banda żeńskiego zespołu revellersów Siostry Burskie. W 1935 roku był dyrygentem w czasie wystawiania komedii muzycznej Mądra mama w teatrze Ateneum. Komponował piosenki, pisał aranżacje (m.in. kolęd polskich), sporadycznie pisywał także teksty. Do najpopularniejszych jego kompozycji należą: Biały boston, Niebieski walc, Tomasz, skąd ty to masz. Pisywał także operetki i komedie muzyczne.
Od 1935 roku aż do wybuchu wojny współpracował jako kapelmistrz i kompozytor z baletem Feliksa Parnella. Skomponował muzykę do większości układów baletowych zespołu i dyrygował na wszystkich jego występach podczas tournée po Europie (1936-1938). Na Igrzyskach Olimpijskich w Berlinie w 1936 roku kompozycje Zygmunta Wiehlera zostały nagrodzone brązowym medalem olimpijskim, a zespół baletowy Feliksa Parnella zdobył I miejsce. Jednocześnie nadal komponował także utwory lekkie, m.in. Walczyk Warszawy, który w teatrze Cyrulik Warszawski śpiewała Zofia Terné.
Już od połowy lat dwudziestych utwory orkiestry pod dyrekcją Zygmunta Wiehlera uwieczniano na płytach gramofonowych. Pod koniec 1925 roku z orkiestrą Perskiego Oka oraz z własnym zespołem tanecznym Wiehler nagrał kilka tanecznych szlagierów rewiowych dla wytwórni Syrena-Record. Niedługo potem, bo już wiosną 1926 dokonał kolejnych nagrań tanecznych dla tej wytwórni. Wiosną 1927 odbyła się sesja nagraniowa dla koncernu Efte-Płyta, a niedługo potem orkiestra nagrała dla Syreny kilka melodii z Perskiego Oka – wśród z nich znalazły się debiutanckie nagrania Adolfa Dymszy. Pod koniec roku 1930 jego orkiestra taneczna odbyła sesję nagraniową dla firmy Columbia. W tym samym okresie Zygmunt Wiehler dyrygował Orkiestrą Wiejską, z którą dokonał dla warszawskiej filii niemieckiej firmy Odeon nagrań przyśpiewek i piosenek ludowych w wykonaniu Władysława Waltera. W 1931 roku kilkunastu nagrań płytowych dokonał Chór Wiehlera – prowadzony przez niego chór revellersów. W 1932 roku z Władysławem Walterem i Jerzym Klimaszewskim nagrał serię scenek ludowych dla firmy Lonora-Electro. Ostatniej przed wojną sesji nagraniowej Zygmunt Wiehler dokonał latem 1939 roku – były to piosenki filmowe śpiewane przez Zbigniewa Rawicza i Adama Astona.
Zygmunt Wiehler komponował także muzykę filmową. Piosenki z filmu Ada! to nie wypada!: Nie kochać w taką noc to grzech, Nikt mnie nie rozumie tak jak ty czy tytułowe Ada! to nie wypada! zdobyły ogromną popularność, którą cieszą się do dziś wśród kolejnych pokoleń wykonawców i słuchaczy. Przed wojną Wiehler napisał muzykę do siedmiu filmów fabularnych.
Podczas okupacji Zygmunt Wiehler występował jako pianista w warszawskich kawiarniach. W 1944 roku był dyrygentem w teatrze Nowości. Po powstaniu warszawskim przeniósł się na krótko do Częstochowy.
Następnie pracował w łódzkich teatrach Lutnia (1947), Osa (1948–1949) i w warszawskiej Syrenie. Jesienią 1949 roku wraz ze swoją orkiestrą symfoniczną dokonał obszernej sesji nagraniowej dla wytwórni Muza. Uwiecznił wtedy szereg swoich kompozycji ludowych: pieśni i wiązanek melodii ludowych, a także fragment muzyki z baletu Janko Muzykant. Od 1951 roku był kapelmistrzem zespołu baletowego Malwy. Napisał muzykę do kilku filmów krótko- i pełnometrażowych. W 1958 roku był dyrygentem w Teatrze Muzycznym w Warszawie. W połowie lat 60. porzucił dyrygenturę i odtąd zajmował się już tylko komponowaniem.
W latach powojennych Zygmunt Wiehler tworzył muzykę symfoniczną, napisał też kilka komedii muzycznych, wodewili i oper komicznych (m.in. Ułana księcia Józefa do tekstów Juliana Krzewińskiego). Do najpopularniejszych jego powojennych piosenek należą Chcecie – to wierzcie z filmu Sprawa do załatwienia (reż. Jan Rybkowski, Jan Fethke) oraz Maleńki znak. Ostatnim jego dziełem była skomponowana w 1975 roku operetka Cyrulik Warszawski.