Wysocka Lidia
Lidia Wysocka
aktorka, reżyserka
Zbigniew Sawan (właśc. Nowakowski) (1943–1958)
Walerian Wysocki, Alfreda z Wysockich (secundo voto Guzik)
24 czerwca 1916 roku, Rogaczew (obecnie Rohaczów, Białoruś)
2 stycznia 2006 roku, Warszawa
cmentarz Komunalny w Piasecznie (sektor A2-A-19)
Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski (1999); Złoty Krzyż Zasługi (1978); odznaka 1000-lecia Państwa Polskiego (1967); odznaka Zasłużony Działacz Kultury (1974)
Warszawa, Natolińska 10 (1937)
Lidia Wysocka w 1923 roku przyjechała z matką (ojciec zmarł w 1916) do Warszawy i rozpoczęła edukację w ośmioklasowej pensji Kazimiery Kochanowskiej. Jesienią 1933 wzięła udział w konkursie na królową magazynu filmowego „Kino” i została wyróżniona przez jury jako jedna z najpiękniejszych uczestniczek. Jak informowało pismo, miała już wówczas za sobą występy w teatrach amatorskich.
W 1935 zadebiutowała na srebrnym ekranie główną rolą w filmie Kochaj tylko mnie u boku Witolda Zacharewicza i Kazimierza Junoszy-Stępowskiego. Rok później (1936) ukończyła studia w warszawskim Państwowym Instytucie Sztuki Teatralnej. Jej debiut sceniczny nastąpił w Teatrze Polskim w Warszawie w 1936. Z powodzeniem występowała w filmie, teatrze i w radiu, zarówno przedwojennym, jak i powojennym – w szerokim wachlarzu tematycznym: od dramatu po farsę.
Podkładała swój głos, ucząc się jeszcze aktorstwa w Państwowym Instytutucie Sztuki Teatralnej (1933–1936), w pierwszym polskim dubbingowanym filmie angielskim Siostra Marta jest szpiegiem (ang. I Was a Spy) z 1933 roku. Dubbingowała główną bohaterkę siostrę Marthe Cnockaert, którą zagrała Madeleine Carroll. Polską wersję językową reżyserował Tadeusz Frenkiel.
W czasie II wojny światowej, w marcu 1941 roku, została aresztowana przez Gestapo i osadzona na Pawiaku w ramach akcji odwetowej za likwidację przez polskie podziemie agenta niemieckiego wywiadu Igo Syma (który partnerował jej w Złotej masce). Kiedy w kwietniu 1941 roku jej partner życiowy (późniejszy mąż) Zbigniew Sawan trafił do obozu koncentracyjnego w Auschwitz, powzięła wraz z Marią Malicką (pierwszą żoną Sawana) starania o jego uwolnienie.
Podobnie jak jej koledzy i koleżanki bojkotowała kontrolowany przez Niemców teatr. Pracowała jako kelnerka (w kawiarni Na Antresoli). W latach 1940–1944 występowała w warszawskim teatrzyku Na Antresoli. W 1944 występowała na deskach warszawskiego teatru jawnego Miniatury w reżyserowanych przez Sawana spektaklach: Mąż i żona Fredry, Kaprysy Marianny Alfreda de Musseta i Szkarłatne róże Alda de Benedettiego. Odmówiła propozycji niemieckich filmowców z UFA.
25 listopada 1945 zarówno Wysocka, jak i Sawan zostali uniewinnieni przez badający ich okupacyjną działalność sąd weryfikacyjny I instancji (filia przy Warszawskich Teatrach Dramatycznych; Sawanowi sąd II instancji zmienił w lutym 1947 wyrok na karę surowej nagany). „Sąd uznał, że kolega Sawan-Nowakowski i koleżanka Wysocka uchybili solidarności aktorskiej, decydując się dość bezkrytycznie na występy w teatrze. Jednakże zdaniem Sądu, okoliczność, że zostali uwięzieni, można uznać za formę ekspiacji, która czyni zbędnym stosowanie wobec nich kar organizacyjnych” – uzasadniano wyrok [Teczka Zbigniewa Sawana-Nowakowskiego, Archiwum ZASP, Instytut Teatralny im. Zbigniewa Raszewskiego, cyt. za: T. Mościcki, Teatry Warszawy 1944–1945…, s. 843].
Po wojnie była aktorką Miejskich Teatrów Dramatycznych oraz Teatru Miniatura i teatru Nowego w Warszawie. W latach 1947–1949 występowała w Teatrze Polskim w Szczecinie, a w latach 1951–1953 występowała w teatrze Buffo w Warszawie. W roku 1956 założyła i do 1968 prowadziła kabaret Wagabunda. W latach 60. i 70. występowała w teatrze Syrena w Warszawie.
Ze Zbigniewem Sawanem miała syna Piotra Nowakowskiego (1943–2009).