Gardan Juliusz
Juliusz Gardan
Juliusz Gradstein
reżyser, scenarzysta
12 listopada 1901 roku, Częstochowa
29 grudnia 1944 roku, Aszchabad (ZSRR)
Warszawa, ul. Nowy Świat 39 (1929)
Juliusz Gardan ukończył gimnazjum Michała Kreczmara w Warszawie. Potem studiował prawo, a następnie filologię romańską na Uniwersytecie Warszawskim. Fascynował się filmem. W roku 1926 po obejrzeniu dramatu Jeden z 36 zgłosił się do Henryka Szaro, głównego reżysera wytwórni Leo-Film, z prośbą o przyjęcie go do pracy w charakterze asystenta. Otrzymał to stanowisko po napisaniu szkicu scenariusza filmowego. Wkrótce asystował Henrykowi Szaro przy realizacji jego kolejnych filmów – Czerwonego Błazna i Zewu morza.
W roku 1928 Henryk Szaro odszedł z Leo-Filmu. Juliusz Gardan, wspierany przez Marię Hirszbein, właścicielkę wytwórni, zadebiutował wtedy jako reżyser i scenarzysta kameralnym filmem Kropka nad i.
W Leo-Filmie zrealizował jeszcze trzy dramaty: Policmajstra Tagiejewa, Urodę życia i Serce na ulicy oraz komedię 10 % dla mnie. Później współpracował z różnymi wytwórniami nie tylko jako reżyser, ale również scenarzysta i kierownik artystyczny.
Juliusz Gardan był twórcą bardzo cenionym, współpracownicy podkreślali jego rzetelność, sprawność, dbałość o wysoką jakość artystyczną i techniczną filmów. Do jego największych sukcesów zalicza się dramat Wyrok życia ze znakomitą rolą debiutującej w filmie Jadwigi Andrzejewskiej, który był pokazywany w wielu krajach europejskich, a także doczekał się wersji francuskiej (Femmes, reż. Bernard-Roland, 1936). Dużym powodzeniem cieszyły się też komedie Juliusza Gardana: Czy Lucyna to dziewczyna? i Pani minister tańczy oraz adaptacje poczytnych powieści: Trędowata i Wrzos.
Również ekranizacja opery Halka Stanisława Moniuszki okazała się dużym wydarzeniem. W roku 1937 film był pokazany na światowej Wystawie Paryskiej jako jedna z najlepszych polskich ekranizacji dzieł operowych. W tym czasie Juliusz Gardan miał zostać reżyserem trylogii filmowej na podstawie utworów Aleksandra Fredry – Zemsty, Pana Jowialskiego, Ślubów panieńskich. Ambitny projekt producenta Marka Libkowa nie został jednak zrealizowany.
Wybuch II wojny światowej przerwał Juliuszowi Gardanowi przygotowania do realizacji filmów Dewajtis wg powieści Marii Rodziewiczówny i Niepotrzebne serce z Jadwigą Smosarską w roli głównej. We wrześniu 1939 roku tworzył m.in. z Mieczysławem Krawiczem, Jerzym Zarzyckim i Stanisławem Lipińskim ekipę filmową Dowództwa Obrony Warszawy, która dokumentowała walki w obronie miasta. Potem przedostał się do Lwowa, a w latach 1940–1943 pracował w Kijowskiej Wytwórni Filmowej. Następnie został ewakuowany do Aszchabadu (dziś stolica Turkmenistanu). Przewodniczył tam Związkowi Patriotów Polskich.
Juliusz Gardan był starszym bratem kompozytora Alfreda Gradsteina.
Juliusz Gardan zmarł na gruźlicę.