Chaberski Emil
Emil Chaberski
reżyser, aktor, tłumacz, pedagog
Hanna Różańska
28 maja 1891 roku, Kraków
14 września 1967 roku, Warszawa
cmentarz Stare Powązki w Warszawie, Aleja Zasłużonych (grób nr 100)
Emil Chaberski po ukończeniu gimnazjum w Krakowie, uczył się tu przez dwa lata w Szkole Dramatycznej M. Przybyłowicza. Po ukończeniu szkoły został zaangażowany przez Aleksandra Zelwerowicza do Teatru Polskiego w Łodzi. Już podczas praktyki scenicznej u Zelwerowicza współpracował z nim jako reżyser. W Łodzi prowadził amatorski teatr robotniczy, za co był aresztowany i więziony. Następnie grał i reżyserował m.in. w Sosnowcu, Moskwie, Kijowie i Warszawie.
W 1921 roku osiadł w Warszawie i pracował na scenach stołecznych do wybuchu II wojny światowej. Odtąd w zasadzie przestał występować i poświęcił się reżyserii. Pracował m.in. w Teatrze Narodowym, teatrze Letnim, Teatrze Wielkim i Wielkiej Rewii. Współpracował z radiem.
Emil Chaberski współpracował też z filmem. Po raz pierwszy stanął za kamerą w roku 1925, realizując Iwonkę z Jadwigą Smosarską w roli tytułowej. Pełen rozmachu melodramat (zdjęcia kręcono w różnych częściach Polski) okazał się sukcesem i jednym z najbardziej kasowych filmów tego okresu. Być może dlatego, że – jak pisał recenzent Kuriera Polskiego – „dyr. Chaberski w charakterze reżysera filmowego wykazał pomysłowość wprost zdumiewającą”.
W roku 1928 razem ze Zbigniewem Gniazdowskim nakręcił Tajemnicę starego rodu. Tym razem jednak sprzyjająca gustom publiczności melodramatyczna opowieść o zawiłych losach arystokratycznej rodziny nie odniosła dużego sukcesu. „Film trąci zbyt wiele teatrem” – oceniał dziennikarz „Kino-Teatru”.
Z nadejściem kina dźwiękowego Emil Chaberski spróbował swoich sił w nowej specjalizacji. W dramacie Cham odpowiadał za opracowanie i reżyserię udźwiękowionych scen mówionych. W roli reżysera dialogów sprawdził się jeszcze w roku 1938, realizując z Michałem Waszyńskim film Kobiety nad przepaścią.
Jednocześnie przygotowywał się do ekranizacji powieści Kamila Nordena (Jadwigi Migowej) Ojciec chce odejść. Nagła śmierć reżysera Jana Nowiny-Przybylskiego zniweczyła te plany.
Ostatni raz stanął za kamerą w roku 1939. Ekranizacja powieści Stefana Kiedrzyńskiego Żona i nie żona powstała z okazji jubileuszu 40-lecia pracy nestora polskich reżyserów 65-letniego Edwarda Puchalskiego. Wybuch II wojny światowej uniemożliwił jednak jej premierę.
W połowie lat 30. Emil Chaberski współpracował z warszawską Szkołą Gry Scenicznej Hanny Ossorii (ul. Smolna 14), w której kierował Szkołą Filmową i prowadził wykłady o podstawach gry filmowej i psychologii artysty filmowego.
W czasie wojny w teatrze nie pracował. Był udziałowcem spółki aktorskiej prowadzącej bar-restaurację Pod Znachorem w Warszawie.
Po wojnie początkowo współpracował z teatrami w Krakowie i Poznaniu. Następnie reżyserował gościnnie w teatrze w Świdnicy, potem w Szczecinie i Łodzi. W latach 1957–1962 był dyrektorem i kierownikiem artystycznym teatru Młodej Warszawy oraz teatru Rozmaitości. W 1962 roku przeszedł na emeryturę, lecz jeszcze gościnnie reżyserował, często przedstawienia muzyczne.
Miał wszechstronne zainteresowania. Tłumaczył sztuki teatralne z wielu języków obcych. Należał do czołówki reżyserów pracujących w teatrach warszawskich w okresie międzywojennym. Reżyserował zarówno arcydzieła dramatu jak i operetki, komedie muzyczne i farsy. Od 1961 roku był członkiem zasłużonym SPATiF-ZASP, wiceprezesem Kapituły członków zasłużonych.