Na południowym pograniczu Polski wznosi się łańcuch dzikich gór. W niedostępnych jego zakątkach kryje się tajemniczy świat Wielkiej Przygody, porywający wyobraźnię młodzieży, umieszczonej tu w zimowych obozowiskach. Śmiałe wyprawy na szczyty, tropienie dzikiego zwierza i gonitwy narciarskie składają się na bujne chwile zimowych wywczasów.
Gęste lasy pogranicza dają jednakże schronienie bandom przemytniczym i są równocześnie terenem wypraw kłusowniczych. Ścieżki młodych zapaleńców i przestępczych band – krzyżują się, niedostrzeżone jedna przez drugą. Pewnego jednak dnia zachodzi nieunikniony konflikt. Tropiciel, jeden z „grubej” harcerskiej trójki, napotyka kłusownika Mocarnego, który postrzelił sarnę i usiłuje dobić ją nożem. Wzburzony chłopiec występuje w obronie zwierzęcia i alarmuje przyjaciół rozrzuconych po lasach i górach. W starciu, które następuje, kłusownik strzela do Tropiciela i ucieka.
Ale alarm rozległ się już szeroko po górach. Tropem kłusownika pędzą przyjaciele harcerza. Dramatyczny pościg wiedzie do karczmy przydrożnej, gdzie zbira się jedna z band oczekująca na drogocenną przesyłkę przemytu. Dostarczyć ma ją właśnie Mocarny, wyzyskiwany przez bandę dla jej zbrodniczych celów. Spotkanie nie dochodzi do skutku. Gdy bowiem w lasach spotkały się ścieżki Tropiciela i Mocarnego, tu w karczmie młody harcerzyk Sokolik wywołał scysję z bandą, ujmując się za Jędrkiem, synem Mocarnego. Uciekając przed zawezwaną Strażą Graniczną przemytnicy porywają Jędrka jako zakładnika. Tymczasem pogoń dopada Mocarnego w swojej chacie. Triumfująca młodzież prowadzi pojmanego do obozu. W chwili jednak, gdy ma być oddany władzom, ujawniają się smutne i wstrząsające szczegóły jego życia. Mocarny tylko nieświadomie był na usługach bandy.
W nastroju młodzieży zachodzi zwrot. W konflikcie między sumieniem a prawem, młodzież wybrała głos serca. Instynkt wskazuje jej najszczęśliwszą drogę do natychmiastowej rozprawy ze źródłem zbrodni. W opustoszałej „wilczej” gospodzie rozgrywa się ostatni akt dramatu, w którym żywioł młodości poszedł na spotkanie Wielkiej Przygodzie, aby zwyciężyła prawda życia zawarta w śmiałych porywach zdrowych dusz.
artykuły powiązane
Dzień wielkiej przygody nie jest kompletny. Zachowały się 4 niekompletne kopie trwające łącznie ok. 70 minut. W 2023 roku FINA rozpoczęła prace nad jego restauracją.
Piękno gór polskich, w zimową ubranych szatę, od dawna domagało się utrwalenia na ekranie, to też podejmowano już kilkakrotnie próby stworzenia filmów górskich, które ukazywały widzom czar przedziwny krajobrazów, mających za tło Tatry i Beskidy.
Realizatorzy Dnia wielkiej przygody postanowili związać w jedną całość pejzaż zimowy górski z akcją harcerską i akcją obrony granic górskich. W Dniu wielkiej przygody mamy więc nie tylko śliczne zimowe pejzaże, stanowiące bodaj największą wartość filmu, karkołomną jazdę na nartach (doskonałe zdjęcia), nie tylko górali, lecz i straż pograniczną, i obóz harcerski, wyczyny sportowe młodzieży i niezwykłą sprawność górali. Pokazano też bandę przemytników, trudniących się przemycaniem straszliwej „białej trucizny” (kokainy), na której złoczyńcy zarabiają ogromne sumy. Akcja, prowadzona dość konsekwentnie, ma przebieg dramatyczny, jest kilka scen mocnych w wyrazie i kilka momentów prawdziwie wzruszających i ładnych. Scenarzyści ożywili film fragmentami z życia obozowego harcerzy, którzy obok odwagi i młodzieńczego zapału ujawnili zdolność do poświęcenia, szlachetność i dobroć serc, wrażliwych na niedolę ludzką.
Tendencja filmu – niewątpliwie ładna i zacna – wpłynęła może cokolwiek ujemnie na wartość artystyczną obrazu, nieco naiwnego, a przede wszystkim na jego wartości kinetyczne: niektóre fragmenty sfilmowane kilkakrotnie (ucieczka i pościg na nartach), aczkolwiek malarsko piękne i świeże w ujęciu, nużą nieco przewlekłością. Należało przy montażu poczynić odpowiednie skróty i wzmocnić w ten sposób przebieg zdarzeń, rozwijających się może zbyt powolnie.
Film bardzo odpowiedni dla młodzieży, jako budzący szlachetniejsze uczucia i apelujący do serc, niewątpliwie zająć musi i starszych widzów, i rozbudzi w niejednej duszy umiłowanie gór, tak przedziwnie pięknych. Obali też mylne przekonanie, że wspaniałych krajobrazów szukać należy poza granicami naszego kraju. Polska ma ich dosyć – i to takich, których fotogeniczność nie ulega wątpliwości.
W grze wykonawców są fragmenty doskonałe. Nie tylko aktorzy sceniczni, biorący udział (Junosza-Stępowski, Różycki, Brodniewicz, Łapiński, Halicz), ale i nowy nabytek – odtwórca roli Mocarnego, góral z krwi i kości, p. Helena Roj-Rytardowa, kilku młodych harcerzy wreszcie – pod wodzą reżysera Lejtesa sprawiali się dobrze i wykazali fotogeniczność istotną, stwarzając ciekawe typy.
Film wyświetlany na wystawie w Wenecji ma również znaczenie propagandowe.
K., Dzień wielkiej przygody, „Kurier Warszawski” 1935, nr 236
Dzień wielkiej przygody nie emocjonuje nas jakąś wyjątkowo interesującą fabułą. Również akcja nie posiada należytej zwartości i gubi się w mnóstwie zbytecznych szczegółów. Pierwszy lepszy film amerykański góruje pod tym względem nad Dniem wielkiej przygody. Zalet nowego filmu polskiego należy szukać na zupełnie innej płaszczyźnie. Dzień wielkiej przygody lepiej niż jakikolwiek inny z dotychczas nakręcanych filmów, obrazuje bajeczne piękno Tatr. Oglądając te cudowne tatrzańskie plenery, chce się płakać z zachwytu. Trudno uwierzyć, że u nas w Polsce, zaledwie o kilkanaście godzin drogi od stolicy, może coś podobnego egzystować. Te góry, w coraz to innej szacie, te chojary przyduszone śniegiem, te potoki w obramowaniu lodów, raz błyszczące w ulewie promieni słonecznych, to znów przysłonięte welonami mgieł – budzą wzruszenie, radość, zachwyt. Trudno wyobrazić sobie lepszą propagandę Tatr niż tą, jaką dokonano przez pokazanie nam w nowym filmie polskim wspaniałych plenerów górskich. Cóż z tego, że obraz nie ma w sobie zacięcia amerykańskich filmów kryminalnych. Widok piękna gór ojczystych stokrotnie wynagradza nam to niedomaganie.
Treścią filmu są perypetie bandy przemytników. Bohaterami jednak są nie przestępcy, ale harcerze obozujący w górach. Obraz pozbawiony jest zupełnie jakiejkolwiek intrygi miłosnej. Obok harcerzy sporadycznie ukazuje się nasza dzielna straż graniczna.
Aparatura dźwiękowa Tobis Klangfilm tym razem niezupełnie dopisała. Aktorzy mówią niekiedy tak, „jakby mieli kluski w gębie”. Tej niedokładności można było przecież uniknąć.
Tendencja filmu jest bardzo szlachetna. Pokazuje ona tężyznę i zdrowie moralne naszej młodzieży i obrazuje trudną, odpowiedzialną pracę straży granicznej. Dzień wielkiej przygody jest wprost idealnym filmem dla młodzieży. Szkoły nasze winny się nim żywiej zainteresować.
Spectator, Dzień wielkiej przygody, „Polska Zbrojna” 1935, nr 244
Korzystając z pięknej śnieżnej pogody, nakręcono w Zakopanem brawurowe sceny jazdy na nartach z filmu Dzień wielkiej przygody, którego scenariusz opracował Ferdynand Goetel. Będzie to pierwszy polski film górski, wykonany przez młodocianych aktorów, w wieku od 10 do 15 lat.
Praca nad filmem jest nieraz trudna i żmudna, tak np. scenę pogoni patrolu narciarskiego za kłusownikiem nakręcano kilkakrotnie na Kalatówkach i Hali Kondratowej. Wykorzystywano każdy bardziej zaśnieżony teren, każdy piękny krajobraz. Zdjęcia trwały zaledwie po kilka sekund i były dokonywane w miejscach odległych od siebie i o godziny marszu. Dopiero połączone fragmenty efektownych popisów dadzą niewtajemniczonemu widzowi wrażenie śmiałej, na łeb, na szyję, nieprzerwanej pogoni harcerzy za uciekającym rabusiem.
Film Ferdynanda Goetla z udziałem młodych harcerzy, „ABC Nowiny Codzienne” 1935. nr 45
