Themerson Franciszka
Franciszka Themerson
pisarka, malarka, rysowniczka, ilustratorka, scenografka, realizatorka filmów, wydawczyni
Stefan Themerson (ślub 22 czerwca 1931 roku)
Jakub Weinles, Łucja z Kaufmanów
28 czerwca 1907 roku, Warszawa
29 czerwca 1988 roku, Londyn (Wielka Brytania)
Warszawa, ul. Czeczota 16
Franciszka Themerson urodziła się w Warszawie w rodzinie artystycznej. Jej matka, Łucja Kaufman, była pianistką, zaś ojciec, Jakub Weinles, malarzem. Jej starsza siostra, Maryli Chaykin, była utalentowaną pianistką i ilustratorką. Ukończyła gimnazjum Zofii Kurmanowej w Warszawie. Mając 15 lat wzięła udział w IV Wystawie Malarstwa i Rzeźby, zorganizowanej w budynku Gminy Żydowskiej w Warszawie. Studiowała na Akademii Muzycznej i na Akademii Sztuk Pięknych u Tadeusza Pruszkowskiego. Podczas studiów poznała, o trzy lata od siebie młodszego, Stefana Themersona. Pobrali się w 1931 roku już jako małżeństwo realizowali swoje artystyczne pasje. W latach trzydziestych wspólnie zrobili kilka filmów eksperymentalnych.
Razem z mężem zainicjowała powstanie Spółdzielni Autorów Filmowych, do której przystąpili tak znakomici twórcy polskiego kina, jak: Janina i Eugeniusz Cękalski, Aleksander Ford, Wanda Jakubowska, Stanisław Wohl czy Jerzy Zarzycki. Wydawali czasopismo pod nazwą „f.a. – film artystyczny”, poświęcone filmowi jako sztuce współczesnej i nowoczesnej, otwierającej nowe możliwości artystycznej ekspresji. Opowiadali się za filmem nowatorskim, poszukującym, wyrafinowanym estetycznie, przeciwko filmowi rozrywkowemu i komercyjnemu.
W 1937 roku małżonkowie, w poszukiwaniu artystycznych inspiracji, wyjechali do Francji. Franciszka została zatrudniona w Ministerstwie Informacji i Dokumentacji jako kartografka i ilustratorka. Po wybuchu II wojny światowej, w 1940 roku, wyjechali do Anglii i osiedli w Londynie. Stefania podjęła pracę przy Rządzie Polskim na Uchodźstwie. Wspierała paczkami żywnościowymi rodzinę zamkniętą w getcie warszawskim. Cała rodzina z wyjątkiem córki Maryli – Jasi, została przez Niemców wymordowana.
Do Polski już nie wrócili.
Małżonkowie kontynuowali współpracę artystyczną w Londynie. Zrealizowali dwa filmy dla Biura Filmowego Ministerstwa Informacji i Dokumentacji Rządu RP w Londynie Calling Mr. Smith oraz Oko i ucho. W 1948 roku razem założyli eksperymentalną oficynę Gaberbocchus Press. Stefan zyskał światowe uznanie jako autor surrealistycznych i groteskowych powieści, które ilustrowała Franciszka. Malowała obrazy oraz projektowała kostiumy i scenografie teatralne, także do przedstawień marionetkowych.
bibliografia
- blog.polona.pl
upamiętnienie
- w 1975 roku zrealizowano film dokumentalny Stefan+Franciszka
- w 2011 roku powstał film dokumentalny Themerson and Themerson
- w 2026 roku Themersonowie zostali bohaterami kolejnego filmu biograficznego Moi Themersonowie
