Gistedt Elna

Elna Gistedt urodziła się w Szwecji, ale już jako pięciolatka zamieszkała w USA. Spędziła tam z rodzicami siedem lat. Po powrocie do Szwecji podjęła naukę, ale szybko cały swój wolny czas poświęcała swojemu zainteresowaniu – teatrowi. Od 1912 roku zaczęła występować na scenie, łącząc pasję z nauką do 1916 roku. 

Występowała na scenach Szwecji i Rosji. W grudniu 1921 roku znalazła się w Berlinie na gościnnych występach. Spotkała tam rosyjskiego impresario, który zaproponował jej dwutygodniowe występy w Warszawie i tak w lutym 1922 roku znalazła się w Polsce. Dwa tygodnie zamieniły się na dwadzieścia dwa lata.

W Warszawie miała zadebiutować w swojej popisowej roli w Księżniczce Czardasza w teatrze Nowości, ale w wyniku intrygi Lucyny Messal, która bała się młodszej konkurentki, niespodziewanie zmieniono jej operetkę na Nitouche, która była mniej wymagająca i mniej popularna. Występowała w teatrach operetkowych, m.in. grała główną rolę w komedii Yacht miłości, uważanej za pierwszą polską komedię muzyczną. W ciągu siedemnastu lat, do wybuchu II wojny świtowej wystąpiła co najmniej w 35 operetkach w rolach głównych. Brała tez udział w kilku skeczach rewiowych. 

Zadebiutowała w filmie Rywale (1925) razem z Eugeniuszem Bodo. Podobno podczas kręcenia zdjęć Bodo bardzo adorował szwedzką koleżankę, ale Elna nie była zainteresowana młodszym kolegą. Była już wtedy szczęśliwą mężatką. 24 sierpnia 1922 roku wzięła cichy ślub w kościele ewangelickim z Witoldem Kiltynowiczem, właścicielem fabryki dywanów. Kiltynowicz ujrzał po raz pierwszy swoja przyszłą żonę w jej warszawskim debiucie. Został zaproszony na przedstawienie przez kolegę, który miał wolny bilet do teatru. Od tej pory stał się wiernym wielbicielem Elny. 

W latach 1940–1942 prowadziła na ul. Nowy Świat 18 popularną kawiarnię Café u Eleny Gistedt. Czynnie pomagała ludności polskiej przetrwać ciężkie czasy. M.in. na początku 1943 roku Elna Gistedt pożyczyła z ambasady Szwecji ciężarówkę i pojechała ratować dzieci wysiedlone z Zamojszczyzny. Przekupiła hitlerowców, którzy z transportu przekazali jej najbardziej chore dzieci. Było ich trzydzieścioro czworo i miały zostać rozstrzelane. W Warszawie zorganizowała pomoc medyczną dla nich, a potem znalazła rodziny zastępcze. Zatrudniała w swojej kawiarni Żydów, chroniąc ich w ten sposób przed wywózkami. Lokal był wykorzystywany też przez polskie podziemie (na naradach bywali tu m.in. Kazimierz Moczarski i szwedzcy emisariusze). Chodziła na Gestapo, aby wstawiać się za kolegami z estrady. Przebrana za Żydówkę przemycała żywność i listy do getta.

14 października 1944 roku, po śmierci męża w Podkowie Leśnej, gdzie znaleźli się po zwolnieniu z obozu przejściowego w Pruszkowie, wróciła do Szwecji. Ale już w 1945 roku powróciła do Polski, aby z ramienia szwedzkiej organizacji humanitarnej, nieść pomoc zburzonej Warszawie. W 1946 roku na krótko wróciła do Sztokholmu, ale znów przyjechała do swojej drugiej ojczyzny i została w niej do 1949 roku. Wtedy komunistyczne władze wydaliły ją z kraju i umieściły na liście cudzoziemców niepożądanych w Polsce Ludowej ze względu na rzekomą działalność szpiegowską na rzecz brytyjskiego wywiadu. Następne lata spędziła we Francji, Anglii i Szwecji. Dopiero po siedmiu latach dostała pozwolenie na przyjazd do Polski. Były to już jedynie krótkie odwiedziny. Potem jeszcze kilkakrotnie odwiedzała przyjaciół w Warszawie. 

Zmarła w zapomnieniu w sztokholmskim domu opieki Betaniastiftelsens Sjukhus, a w testamencie zapisała cały swój majątek na rzecz polskich sierot. Jej grób znajduje się w wydzielonej katolickiej części cmentarza Norra Begravningsplatsen w mieście Solna na północ od centrum Sztokholmu.

Napisała książkę wspomnieniową Od operetki do tragedii. Ze wspomnień szwedzkiej gwiazdy Operetki Warszawskiej, która w 1946 roku została wydana w Szwecji, a w 1982 roku została przetłumaczona na język polski. 

upamiętnienie

• 15 czerwca 2022 roku została, na wniosek Instytutu Pileckiego, pośmiertnie odznaczona medalem Virtus et Fraternitas

1925 RYWALE (Gama)