Moszkowicz Franciszek

Franciszek Moszkowicz urodził się ok. 1873 roku. Większość życia związany był ze Lwowem. Początkowo pracował jako pikolak w Kawiarni Teatralnej, a następnie jako kelner w różnych lokalach gastronomicznych.
W latach 1918-1919 w czasie wojny polsko-ukraińskiej brał udział w obronie Lwowa. Otrzymał za nią pamiątkową odznakę Orlęta. Później został właścicielem kilku kawiarni m.in. Europejskiej, a także Bagateli, lokalu połączonego z teatrzykiem. 

W roku 1930 Franciszek Moszkowicz przeprowadził się do Warszawy. Był doświadczonym, zamożnym przedsiębiorcą i miał ambitne plany, by otworzyć w stolicy lokal rozrywkowy na miarę europejską.
Udało mu się to w lutym 1931 roku. Na parterze i w podziemiach nowo wybudowanego gmachu przy ul. Moniuszki 10, należącego do włoskiej firmy ubezpieczeniowej Riunione Adriatica di Sicurtà, otworzył Cafe-Dancing Adria. Adaptację wnętrz powierzył pięcioosobowemu zespołowi wybitnych architektów (m.in. Edward Eber, Roman Sigalin i Jerzy Gelbard). W krótkim czasie Adria stała się on najmodniejszym i najbardziej eleganckim lokalem rozrywkowym Warszawy. Mogła pomieścić 1500 gości, którzy mieli do dyspozycji salę kawiarnianą, salę dancingową z dwoma parkietami do tańca (nazywaną „ósmym cudem Warszawy”), oszklony zimowy ogród kawiarniany i bar amerykański, a w późniejszym okresie także bar szampański.

Franciszek Moszkowicz, zgodnie ze swoją dewizą „maksimum wrażeń i zadowolenia”, bardzo dbał nie tylko o wykwintne menu, ale także o atrakcyjny pogram artystyczny. Podróżował po Europie i sprowadzał do Adrii artystów (tancerzy, akrobatów, komików) m.in. z francuskiego Folies Bergere czy londyńskiego Piccadilly Theatre. Zabiegał też o najlepsze polskie orkiestry grające do tańca m.in. Artura Golda, Jerzego Petersburskiego, Freda Melodysty czy Arkadego Flato, jednego z prekursorów muzyki jazzowej w Polsce. Atrakcją były też wieczory z udziałem tresowanych zwierząt. Stawiał też na autoreklamę prasową – „Dancing prowadzony pod fachowem kierownictwem wybitnego organizatora, dyrektora Franciszka Moszkowicza, daje gwarancję miłego spędzenia czasu w doborowem towarzystwie”.
Stałymi bywalcami byli znani ludzie ze świata polityki i kultury, m.in. generał Bolesław Wieniawa-Długoszowski i Hanka Ordonówna, która niejednokrotnie występowała tam z recitalami. 
Sale Adrii uznawane były za najładniejsze architektoniczne wnętrza wśród lokali rozrywkowych w stolicy. Często wykorzystywali je filmowcy. Mieczysław Krawicz nakręcił tam kilka scen Szpiega w masce (1933), a  Michał Waszyński kilka scen Bezimiennych bohaterów (1932) i Jego ekscelencji subiekta (1933). W tym ostatnim filmie, a także w awangardowej krótkometrażówce Dziś mamy bal (reż. Tadeusz Kowalski, Jerzy Zarzycki, 1932), kręconej częściowo także w Adrii, możemy zobaczyć przez kilka sekund Franciszka Moszkowicza, który nie tracił żadnej okazji, by promować swój lokal i samego siebie.   

Od roku 1933 przedsiębiorca poszerzał sieć swoich lokali. W Krakowie przy Rynku Głównym otworzył wtedy kawiarnię Feniks. Pięć lat później zainwestował w branżę kinematograficzną. W Krakowie u zbiegu ulic Karmelickiej i Krupniczej powstała Scala, jedno z najwytworniejszych kin w Polsce.

Franciszek Moszkowicz słynął ze swojej działalności społecznej. Jeszcze we Lwowie prowadził akcję dożywiania młodzieży szkolnej. Później regularnie przeznaczał część wpływów z biletów w Adrii na różne organizacje społeczne np. Nasz Dom, Gniazda Sieroce, Polski Czerwony Krzyż, Ogródki Jordanowskie, Liga Ochrony Powietrznej Państwa. Wspomagał też żydowskie instytucje społeczno-humanitarne, którym zapisał dużą część swojego majątku (m.in. dom starców żydowskich we Lwowie).
Jak pisał Wiesław Wiernicki w książce Warszawa, jakiej nie ma, przed śmiercią kazał zniszczyć wszystkie niezapłacone rachunki wielu gości, m.in. ministrów, generałów, pisarzy, aktorów, i nakazał uzupełnienie braków z własnego prywatnego konta. 

Franciszek Moszkowicz zmarł 23 kwietnia 1939 roku w Rabce. 

źródło: nitrofilm.pl