Łaska Michalina

Michalina Łaska urodziła się prawdopodobnie w 1868 roku. W Warszawie ukończyła pensję. Zadebiutowała w 1885 roku w warszawskim teatrzyku ogródkowym Nowy Świat. Przez kolejne lata występowała w zespołach objazdowych jako aktorka, tancerka i śpiewaczka. Jeszcze pod koniec XIX wieku Ludwik Śliwiński, łowca talentów i kierownik teatrów w Warszawie, zaangażował ją do zespołu Operetki i Farsy Warszawskich Teatrów Rządowych. Była znakomitą aktorką farsową, stawianą w jednym rzędzie z Antonim Fertnerem czy Rufinem Morozowiczem. Specjalizowała się w rolach kokietek i uwodzicielskich damulek z półświatka.

W czasach największych sukcesów warszawskiej operetki i farsy, a więc jeszcze przed I wojną światową, najwybitniejsze aktorki jak ognia unikały ról charakterystycznych, gdyż kojarzyły im się ze starością i początkiem końca kariery. Większość z nich jak najdłużej chciała grać amantki i młode panienki. Bardzo rzadko zdarzało się, by młoda gwiazda godziła się występować w repertuarze charakterystycznym. We Lwowie wyjątkiem była Zofia Czaplińska, a w Warszawie właśnie Michalina Łaska. Obie odnosiły w tych rolach wielkie sukcesy i w dużej części właśnie im zawdzięczały swą karierę. Poza talentem aktorskim i temperamentem scenicznym, grze Michalinie Łaskiej wyrazu i pikanterii dodawał wrodzony kobiecy wdzięk i powab, dzięki którym elektryzowała nie tylko publiczność, lecz także partnerów scenicznych. Z ogromnym powodzeniem grała główne role w operetkach i wodewilach, m.in. Dama od Maksyma (1900), Wiedeńska krew (1901), Madame Sherry (1903), Praczka wiedeńska (1906). Przez wiele lat była jednym z filarów warszawskiego teatru Nowości. 

Michalina Łaska była bodaj pierwszą w Warszawie artystką kabaretową – w secesyjnym repertuarze o tym charakterze występowała z Józefem Redo jeszcze przed pojawieniem się w Warszawie pierwszych kabaretów. Dała się poznać jako bardzo dobra parodystka oraz niezrównana kuplecistka i interpretatorka pikantnych piosenek. W późniejszych czasach występowała w pierwszym w Warszawie kabarecie Momus. Uznawana była za następczynię Adolfiny Zimajer, gwiazdy wodewilowej schyłku XIX wieku. Z kolei za następczynię Michaliny Łaskiej uważano Mieczysławę Ćwiklińską.

Podczas rewolucji, w listopadzie 1905 roku brała czynny udział w akcji uwalniania z Ratusza więźniów politycznych. Po I wojnie światowej Michalina Łaska nadal grała w teatrach warszawskich, m.in. Letnim i Narodowym. W 1934 roku w Teatrze Letnim obchodziła jubileusz 50-lecia pracy scenicznej. W latach trzydziestych wycofała się ze sceny, grywała jednak epizody w filmach, przeważnie role biedaczek i prostych kobiet z przedmieścia. Zmarła 26 września 1939 w Warszawie.

Parodia Trzech Budrysów Adama Mickiewicza napisana w 1904 roku: 

Dobry dziadzio w nagrodę
Latarośle trzy młode
Do żelaznej szkatuły prowadzi.
Otwarł z zamków i skobli,
Dobył w złocie garść rubli:
„Macie chłopcy, w prezencie od dziadzi.
Młodym służy zabawa,
Każdy wiek ma swe prawa.
I ja niegdyś kroczyłem tym torem.
Więc aczkolwiek beze mnie,
Lubię kiedy przyjemnie
Młódź czas w mieście przepędzi wieczorem.

Ty, kochany Antoni,
Wiem, masz żyłkę do koni,
Więc cyrk dla cię rozrywką nie lada.
Jasia wabi muzyka.
Co się tyczy Henryka,
Temu dramat do gustu przypada.”
Sięgnął w wnętrze kasetki,
Zliczył złotem trzy setki
I wręczając każdemu z niechcenia
Kończył: „Teraz możecie,
Mając fundusz w kalecie,
Zaspokoić młodzieńcze życzenia!”

Wzięli ruble i radzi,
Ucmoknąwszy dłoń dziadzi,
W lot po gumy* i jazda do miasta.
Dziadzio z pliką dzienników
Siedzi, czeka wyników,
Aż wybiła nareszcie dwunasta.
Nasłuchuje i słyszy:
Krok rozlega się w ciszy.
Pewnie Antoś, dość chyba miał koni!
Drzwi uchylił niebawem.
Wodzi okiem ciekawem,
I zgadł stary: Powracał Antoni!

„Coś tak późno się zjawił,
Dobrześ w cyrku się bawił,
Dużo ludzi? A były oklaski?”
„Nie wiem, dziadku kochany,
Ale teatr napchany,
Bo ja byłem w ”Nowościach„ na Łaskiej!”
Nie domówił, ktoś dzwoni,
To Jaś z Filharmonii. 
„Jakiż nastrój, mój chłopcze, z Wagnera?”
„Co tam Wagner, dziadulu,
Lecz w ”Nowościach„ jak w ulu,
Bo to Łaska - to raj się otwiera!”

Wtem głos słychać Henryka,
Śpiewa Idzie muzyka 
Nie zważając na późną tak porę.
Więc już dziadzio nie pytał,
Lecz gdy wnuk go przywitał,
Rzekł: „I ja się tam jutro wybiorę!”
Jakoż podparty laską,
Szedł nazajutrz na Łaską,
Ale przyszedł nieborak po czasie,
Wszystkie bowiem niestety
Wykupiono bilety
I Galasa** nie było już w kasie!

(Laskowski, Kurier Teatralny 1904, nr 30) 

* chodzi tu oczywiście o dorożki na gumach, czyli z gumowymi oponami, będące wówczas oznaką luksusu. 
** p. Galasiewicz był kasjerem w teatrze Nowości. 

Gdyby Warszawa była Paryżem, a Michalina Łaska paryską gwiazdą, to dzisiaj zamiast emerycką biedę klepać, mieszkałaby w stylowym pałacyku, miałaby z pewnością własny teatr, legion sekretarzy i występowałaby gościnnie w Damie od Maksyma po raz tysiąc któryś z rzędu. Pisano by o niej, karykaturzyści uwiecznialiby jej charakterystyczną twarz, pisano by o niej z rozrzewnieniem, czasami uszczypliwie, ale zawsze serdecznie, jak o kimś bardzo bliskim i drogim. Byłaby niemniej sławna i głośna niż Sorel i Mistinguett. (…)

No ale Warszawa nie jest Paryżem, a Michalina Łaska nie urodziła się nad Sekwaną. Ta, która przez szereg lat bawiła Warszawę, rozśmieszała ją do łez, rozpraszając smutki i przedwojenną melancholię (byliśmy wtedy przecież krajem okupowanym) - porywająca, szalona, pełna radości życia Łaska, która przez lat z górą czterdzieści występowała na deskach scenicznych, dzisiaj przypomina się Warszawie jako jubilatka. (…)

Nie w pałacu, ale w maleńkim, skromnym pokoiku „przy rodzinie”, nie swojej, mieszka emerytowana królowa humoru. Ale przypuszczam, że tamte świetne, nadsekwańskie gwiazdy nie potrafiłyby z takim wdziękiem i wielkopańskim gestem przyjmować od losu zarówno upominki, jak i cięgi. Pani Łaska ma w sobie niespożytą energię, ma ten cudowny fluid, który sprawia, że czy to w apartamentach, czy w skromnym sublokatorskim pokoiku, w salonach czy w szpitalu – w którym przeleżała z górą pół roku, złożona ciężką chorobą – zachowuje się tak, jakby wszystko, co ją spotkało, było radosną niespodzianką. Pomimo, że czas wyżłobił cieniutkie zmarszczki na jej wyrazistej, a wymizerowanej przez chorobę twarzy, pomimo że przygasił rumieńce i czerwoność warg – oczy jasne, jak przejrzyste szafiry, płoną zawsze młodzieńczym blaskiem. (…)

W tym maleńkim, starannie utrzymanym pokoiku, mieszka miła starsza pani, która ongiś była ulubienicą Warszawy, a dzisiaj musi starać się o to, by zechciano o niej pamiętać. Wprawdzie utworzył się komitet jubileuszowy, a zacna pani Ćwiklińska, świetna artystka i „najlepsza z koleżanek”, patronuje mu we własnej osobie, ale poza tym gronem ludzi obdarzonych dobrą pamięcią i wdzięcznie wspominających Łaską – jest cała dżungla biurokratycznych „ukazów”, przepisów, paragrafów. Może właśnie ta biurokracja sprawiła, że Warszawa tak późno dowiedziała się o jubileuszu Łaskiej i że się go w gruncie rzeczy tak jakoś blado obchodzi. (…)

Łaska jest ze wszystkiego zadowolona – taka to już słoneczna natura. Nawet z własnych kłopotów i niepowodzeń śmieje się dzwoneczkowatym śmiechem i macha lekceważąco ładną ręką, o delikatnej, jak pergamin, skórze.

(L. Ciechanowiecka, Czterdzieści lat na scenie. Rozmowa z Michaliną Łaską, ABC 1934 nr 320)