Fakiel Dora
Dora Fakiel
aktorka
1914 rok, Warszawa
4 listopada 1943, obóz w Poniatowej
Dora Fakiel już jako dwudziestolatka ugruntowała swoją pozycję w jidyszowym środowisku teatralnym i filmowym w Polsce.
Przed wybuchem wojny Dora występowała również na scenie teatralnej w awangardowym Młodzieżowym Teatrze Żydowskim (Jung Teater), założonym w Warszawie i kierowanym przez Michała Weicherta.
Jej rozwijającą się karierę artystyczną przerwał wybuch wojny. W 1940 roku znalazła się w getcie warszawskim. W dzielnicy zamkniętej związała się z teatrem Eldorado, mieszczącym się przy ulicy Dzielnej. Był to pierwszy teatr otwarty w getcie warszawskim – rozpoczął działalność już w grudniu 1940 roku. Na jego scenie prezentowano przede wszystkim lekkie formy rozrywkowe w jidysz: komedie, rewie i ludowe operetki. Poziom artystyczny tych przedstawień bywał krytykowany przez niektórych działaczy społecznych. Dla mieszkańców getta była to jednak ważna przestrzeń chwilowego wytchnienia i odreagowania, dostarczając rozrywki, wzruszeń w skrajnie trudnych warunkach życia.
Fakiel występowała na scenie Eldorado w kilku przedstawieniach, a także podczas benefisów tanecznych i wydarzeń okolicznościowych.
22 lipca 1942 roku Niemcy rozpoczęli tzw. Wielką Akcję deportacyjną w getcie warszawskim. W jej wyniku do obozu zagłady w Treblince wywieziono z Warszawy około 265 000 Żydów, w tym większość artystów i ludzi kultury. Fakiel udało się przetrwać tę falę deportacji i znalazła zatrudnienie w szopie Karla Heinza Müllera przy placu Grzybowskim. W okresie funkcjonowania tzw. getta szczątkowego pracowała też w szopie Többensa.
Po wybuchu powstania w getcie warszawskim w kwietniu 1943 roku została schwytana i wywieziona wraz z kilkunastoma tysiącami innych warszawskich Żydów do niemieckiego obozu pracy w Poniatowej.
Zginęła 4 listopada 1943 roku podczas akcji „Erntefest” (Dożynki), w trakcie której na Lubelszczyźnie – w obozach w Poniatowej, Trawnikach i na Majdanku – Niemcy zamordowali w ciągu dwóch dni około 42 tysięcy Żydów.
bibliografia
- Muzeum Getta Warszawskiego