Dajches Musia

Musia Dajches urodziła się w w Wilnie rodzinie artystycznej, jej ojciec był działaczem wileńskiego Teatru Żydowskiego. Miała jeszcze czworo rodzeństwa, w tym bliźniaczego brata. W domu częstymi gośćmi byli artyści.

Zaczynała swoja karierę jako kilkuletnia tancerka, była uczennicą Instytutu Plastyki i Rytmu pani H. Łaszkiewiczowej w Wilnie. Na scenie zachwycała „mimiką tak godną podziwu w dziecięcym wieku”. Po sukcesach w Wilnie, występowała m.in. w Łodzi, Białymstoku, Kielcach i Warszawie.

Do filmu Przeznaczenie szkoliła ją tancerka i aktorka Rita Sacchetto, prywatnie żona rzeźbiarza Augusta Zamoyskiego.

Repertuar młodziutkiej tancerki obejmowały m.in. taniec węgierski, taniec chasydzki, wschodnie shimmy i walce. W niedługim czasie Musia zaczęła także występować w innych europejskich krajach. W Paryżu uczyła się tańca u samej Olgi Prieobrażenskiej, ikonie rosyjskiego baletu. W 1932 roku artystka tańczyła w Tel-Awiwie.

Około 1935 roku, w wieku czternastu lat przestała występować, gdyż chciała ukończyć gimnazjum.

Wojna zastała ją w Wilnie, gdzie ok. 1940 roku wyszła za mąż. Niestety, jej rodzina, razem z mężem, zginęła w getcie wileńskim. Po likwidacji getta została przeniesiona do obozu koncentracyjnego Kaiserwald koło Rygi, gdzie trafiła do obozu pracy dla kobiet firmy AEG (Oberspree). Naziści, wiedząc, że była tancerką, połamali jej nogi, aby nie mogła już tańczyć. Fabryka i wszyscy jej pracownicy zostali później przeniesieni do Torunia w Polsce, skąd wyzwolili ich Rosjanie.

Dokument Women Warriors, prowadzony przez Rafiego Livneha, zawiera świadectwa i opowiadania przeżycia około dwudziestu kobiet, które były razem w tych samych obozach. Jest tam też świadectwo Musi Dajches i poetki Rivki Basman. Obok opisów trudnego życia, historie tych kobiet opisują przyjaźń, poświęcenie, wzajemną pomoc i tworzenie w tych trudnych warunkach życia duchowego i twórczego. Wśród tych opisów znajduje się historia o tym, jak Dajches założyła „bank chleba”, który miał na celu zbierać dodatkową rację żywności od wszystkich więźniów, którzy mogliby ją zdobyć, i rozdzielać ją potrzebującym i słabym, aby mogli przeżyć.

Po zakończeniu wojny ponownie wyszła za mąż, a następnie wraz z mężem uciekła do Monachium. Małżeństwo doczekało się bliźniaków: córkę i syna.  Potem rodzina wyemigrowała do Stanów Zjednoczonych, gdzie w New Jersey jej mąż Arnold prowadził fermę drobiu. Po 1960 roku kilkukrotnie odwiedziła Izrael, a w 1970 roku przeniosła się tam na stałe.

Zamieszkała w Tel-Awiwie, gdzie tworzyła wiersze w języku jidysz – zotały one przetłumaczone na język hebrajski przez Szoszanę Raczynską i wydane jako zbiór po śmierci poetki.

Córką Musia Dajches jest Ruth Dajches, wykładowczyni dramatu.

Upamiętnienie

• w 1983 roku w Izraelu ukazała się biografia artystki Musia Miriam Dajches, 22 lutego 1921 – 27 lipca 1980 roku w językach jidysz, angielskim i hebrajskim, która zawiera krótką biografię, zdjęcia i wycinki z jej występów z dzieciństwa, a także artykuły i późniejsze wywiady prasowe i wiersze 

Artykuły powiązane

• Gwiazdy dziecięce

1928 PRZEZNACZENIE (mały Zbyszko)