Berman Adolf

Adolf Berman ukończył niedzielną szkołę rzemieślniczą i jako młodzieniec śpiewał w niemieckiej synagodze na Tłamackiem, a stamtąd przeniósł się do Abrahama Goldfadena i Abrahama Tanzmana do chóru dziecięcego w teatrze Eldorado. Jego ojciec był krawcem.

W 1892 roku, wraz z Mittelmanem, Liebertem, Kamińskim, Abrahamem Icchokiem i Ester Rochl Kamińską, Szajem Rochteynem i Zilberbergiem, rozpoczął występy na żydowskiej scenie w Warszawie u rosyjskiej reżyserki Olgińskiej. W 1894 roku Berman odbył tournée po polskiej prowincji z trupą znanego wówczas aktora i pisarza Adolfa Szlifersteina. W 1898 roku został zaangażowany do trupy swojego starszego brata Hermana Bermana i A.J. Kamińskiego. W 1900 roku, gdy teatr jidysz był zakazany, Berman koncertował z aktorami jidysz jako kwartet rosyjsko-niemiecki w Polsce, Litwie i Rosji.

Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości Adolf Berman wraz ze swoim szwagrem, znanym śpiewakiem Gustawem Szwarcbardem, zorganizował „trupę wędrowną”. Trupa ta przez cały rok przemierzała polską prowincję grając w języku jidysz. 

Jonas Turkow w swojej książce „Extinguished Stars”, wydanej w Buenos Aires w 1953 roku, charakteryzuje go w następujący sposób:

Adolf Berman posiadał wszystkie zalety, jakie powinien mieć aktor: znakomite umiejętności sceniczne, piękną aparycję, wysoki wzrost, ładną budowę ciała i dobrą dykcję. Do tego dysponował pięknym basem. Berman grał wszystkie role bohaterskie. Publiczność go uwielbiała. Dzięki wspaniałym warunkom celował w operetkach, ale przez pewien czas grał nawet w teatrze polskim.

Kiedy Adolf Berman grał w Warszawie, nieraz można go było zobaczyć przechadzającego się ulicami z egzemplarzem roli w ręku i wypowiadającego kwestie swoim pięknym głosem. Nawet jeśli już dobrze znał rolę, nie przestawał studiować jej czy to w domu, czy na ulicy. Jego etyka pracy w teatrze była niezwykła: zawsze był pierwszy na próbach, zawsze znał swoją rolę i zawsze tworzył coś nowego. Wielkim zaskoczeniem dla wszystkich było pojawienie się Adolfa Bermana w roli „Litwaka” [Żyda pochodzącego z historycznych terenów Litwy i Białorusi – przyp. red.] w operetce Di amerikanerin z Clarą Young (Warszawa, 1913). Tą rolą zbudował sobie wielką sławę. Prawdziwi „Litwacy”, którzy byli w teatrze, mówili, że jest lepszym „Litwakiem” od nich…

Był dobry nie tylko w rolach komediowych. W okresie swojej świetności był jednym z najlepszych aktorów „rezionornu” [termin teatralny oznaczający aktorów grających role osób rozsądnych, statecznych, moralizatorów lub ojców rodów – przy. red.] sceny jidysz w Polsce. Był wspaniałym odtwórcą ról ojców i postaci „rozważnych”, będących zaprzeczeniem „prywatnego” Adolfa Bermana – dobrodusznego, zawsze uśmiechniętego, sympatycznego człowieka i przyjaciela – zawsze idącego własną drogą i nigdy nie kłócącego się z kolegami aktorami.

A o ostatnich latach życia i tragicznym końcu Jonas Turkow pisze:

Na początku (drugiej) wojny światowej Adolf Berman znalazł się w Warszawie. Gdy prawie wszyscy uciekali na wschód, pytali go, dlaczego nie wyjeżdża. Berman uśmiechnął się i odpowiedział: „W moim wieku daleko nie zajdę, poza tym, co mogą mi zrobić Niemcy? Opowiem im dowcip po niemiecku, a oni sobie pójdą i mnie zostawią”.

Mylił się. Nieraz Niemcy dotkliwie go pobili jeszcze zanim zdążył otworzyć usta. Kiedyś w getcie, kiedy przyszedł na zupę do stołówki dla artystów, prowadzonej przez aktorkę Leę Lewebrowską, koledzy po prostu go nie poznali. „Kogo tym razem grasz?” – zażartowała Lewebrowska, jednak tym razem nie odpowiedział uśmiechem. Niemcy tak go skatowali, że ledwo żył, trzymał się za spuchnięte oko, którego mało mu nie wybili. Oparł się na jednej nodze i patrzył na nią ze śmiechem: „Jak pojąć to, co te Szkopy mi zrobiły?!” – zażartował. Pod koniec życia Berman już nie przychodził do stołówki (jego żona nieco wcześniej została sparaliżowana i wkrótce zmarła). Zupę wysyłano mu do domu, bo leżał w łóżku ciężko chory. Troskliwa opieka Lewebrowskiej trzymała wszystkich przy życiu. Berman już nie wstał z łóżka. Chorował jakiś czas, aż w końcu nasz ukochany, wieloletni przyjaciel Adolf Berman, zmarł w getcie śmiercią „naturalną”.

1915 WYKLĘTA CÓRKA