TWÓRCY FILMOWI

Panufnik Andrzej

Panufnik Andrzej
IMIĘ I NAZWISKO:
Andrzej Panufnik
ZAWÓD:
kompozytor, dyrygent
MAŁŻONEK/MAŁŻONKA:
Scarlett Panufnik (rozwód pod koniec lat 50.); Camilla Jessel (ślub w 1963 roku)
RODZICE:
Tomasz Panufnik, Matylda Thonnes
DATA I MIEJSCE URODZIN:
24 września 1914 roku, Warszawa
DATA I MIEJSCE ŚMIERCI:
27 października 1991 roku, Twickenham pod Londynem

Andrzej Panufnik w rodzinie o muzycznych tradycjach. Jego ojciec, Tomasz, był cenionym lutnikiem, a matka, Matylda Thonnes, znakomicie grała na skrzypcach, i choć nie występowała publicznie, codziennie spędzała długie godziny na ćwiczeniach.

Panufnik odebrał staranne wykształcenie muzyczne, studiując w latach 1932–1936 w warszawskim Konserwatorium Muzycznym: kompozycję u Kazimierza Sikorskiego i dyrygenturę u Waleriana Bierdiajewa. Studia dyrygenckie pogłębiał następnie w Wiedniu u Feliksa von Weingartnera oraz w Paryżu u Philippe’a Gauberta. W 1934 roku skomponował swój pierwszy poważny utwór Trio fortepianowe.

Podczas wojny stracił wszystkie rękopisy swoich kompozycji, które pozostawione w warszawskim mieszkaniu, doszczętnie spłonęły. Już po wojnie kompozytor zdołał z pamięci zrekonstruować jedynie trzy z nich. Z czasów wojny pochodzi najbardziej rozpoznawalna kompozycja Andrzeja Panufnika – piosenka Warszawskie dzieci, rokrocznie przypominająca o tragedii powstania warszawskiego.

Pod koniec lat 40. Panufnik wysunął się na czoło najbardziej modernistycznych polskich kompozytorów. Panufnik prowadził w tych latach ożywioną działalność dyrygencką (w sezonie 1945–1946 pełnił funkcję pierwszego dyrygenta Filharmonii Krakowskiej), a w 1946 roku został powołany na pierwszego po wojnie dyrektora Filharmonii Warszawskiej. Dyrygował też wieloma koncertami za granicą.

Sukcesy kompozytorskie i dyrygenckie, które stały się udziałem Panufnika w pierwszych latach powojennych, sprawiły, że na przełomie lat 40. i 50. był on postrzegany w polskim życiu muzycznym jako „kompozytor numer 1”. Paradoksalnie, przyczyniło się to do jego narastających kłopotów natury politycznej – komunistyczne władze PRL miały bowiem wobec coraz bardziej znanego w kraju i na świecie kompozytora swoje plany, próbując wciągnąć go do współpracy. Z czasem Panufnikowi coraz trudniej było uniknąć pójścia na pewne kompromisy. W końcu, dodatkowo załamany śmiercią kilkumiesięcznej córeczki, postanowił nielegalnie opuścić Polskę i rozpocząć wszystko od nowa. I tak, w lipcu 1954 roku, korzystając z kilkudniowego wyjazdu na nagrania do Zurychu, poleciał stamtąd prosto do Londynu, gdzie poprosił o azyl polityczny.

W Polsce natychmiast obwołano go zdrajcą i próbowano usunąć ze świadomości społeczeństwa przez zapis cenzury zakazujący wykonywania jego utworów, a nawet wymieniania nazwiska w publikacjach. W nowej ojczyźnie długo budował swoją pozycję, ale dzięki talentowi i pracy osiągnął sukces. Za zasługi dla kultury muzycznej Wielkiej Brytanii Panufnik został na początku 1991 roku, na kilka miesięcy przed śmiercią, uhonorowany przez królową brytyjską Elżbietę II tytułem szlacheckim. 

Sir Andrzej Panufnik zmarł w swoim domu w Twickenham pod Londynem, w otoczeniu żony oraz dwójki dzieci – córki Roxanny (ur. 1968) i syna Jeremiego (ur. 1969). Pośmiertnie Rząd Polski uhonorował kompozytora orderem Polonia Restituta.

bibliografia

  • Beata Bolesławska-Lewandowska, Andrzej Panufnik. Biografia kompozytora, FINA

 

upamiętnienie

  • film dokumentalny z 1990 roku Andrzej Panufnik z Londynu i z Warszawy
  • film dokumentalny z 1996 roku Powrót Andrzeja Panufnika
  • film dokumentalny z 2008 Sir Andrzej Panufnik (z cyklu Errata do biografii)
  • film dokumentalny z 2009 Tata zza żelaznej kurtyny
  • serial fabularny z 2020 Stulecie winnych, w którym Andrzeja Paufnika zagrał Piotr Sędkowski