Schiller Leon
Leon Schiller
Leon Jerzy Wojciech Schiller de Schildenfeld
reżyser, inscenizator, scenarzysta, pedagog, działacz teatralny, kompozytor, pieśniarz, tłumacz, krytyk, historyk teatru
Leon Schiller de Schildenfeld, Izydora z domu Pfau
13 marca 1887 roku, Kraków
25 marca 1954 roku, Warszawa
Aleja Zasłużonych Cmentarza Wojskowego na Powązkach w Warszawie (kwatera A24-tuje-12)
Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski
Leon Schiller pochodził z katolickiej rodziny austriackiej, jego przodek Johann Mathao, poczmistrz z Loitsch, został nobilitowany przez cesarzową Marię Teresę w 1745 roku. Schiller pochodził z gałęzi rodziny pochodzenia żydowskiego przebywającej w Galicji i od dawna spolonizowanej.
Ukończył Gimnazjum św. Anny w Krakowie, gdzie był uczniem Jerzego Żuławskiego i Kazimierza Nitscha. Studiował filozofię i polonistykę na Uniwersytecie Jagiellońskim oraz na Sorbonie w Paryżu. Współpracował z teatrami w Warszawie (Teatr Polski, Reduta, Teatr im. W. Bogusławskiego, Ateneum), Łodzi i Lwowie.
Debiutował jako piosenkarz w kabarecie Zielony Balonik w 1906 roku. Początkowo śpiewał pieśni własnego autorstwa (zarówno pod względem kompozycji jak i tekstów), potem wykonywał pieśni ludowe i polskie. Jako reżyser debiutował w 1917 roku w Teatrze Polskim w Warszawie.
Od 1933 roku był kierownikiem wydziału reżyserskiego Państwowego Instytutu Sztuki Teatralnej (PIST).
W czasie okupacji niemieckiej był kierownikiem literackim w barze Żak przy ul. Marszałkowskiej 141. Został aresztowany i uwięziony na Pawiaku w związku z represjami po zastrzeleniu w marcu 1941 roku Igo Syma, a następnie od 6 kwietnia w niemieckim obozie koncentracyjnym Auschwitz-Birkenau. Został wykupiony z Auschwitz w maju tego roku przez siostrę, Annę Jackowską, za 12 tysięcy złotych, pochodzące ze sprzedaży biżuterii. W powstaniu warszawskim pod pseudonimem „Lambda” sformował grupę aktorską AK (po powstaniu dzięki staraniom BIP AK otrzymał stopień ppor. AK). W 1944 roku po powstaniu warszawskim został osadzony przez Niemców w Oflagu VII A Murnauroku.
Po II wojnie światowej, w latach 1946–1949, został rektorem Państwowej Wyższej Szkoły Teatralnej w Łodzi (PWST). Był też redaktorem naczelnym pisma „Teatr” (1947–1949), twórcą pisma „Pamiętnik Teatralny” (1952). W listopadzie 1949 roku został członkiem Ogólnokrajowego Komitetu Obchodu 70-lecia urodzin Józefa Stalina.
Został pochowany 29 marca 1954 roku z honorami w Alei Zasłużonych na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie. Przed pogrzebem trumna Leona Schillera była wystawiona na widok publiczny w foyer Teatru Polskiego w Warszawie. W uroczystościach uczestniczyli m.in. członkowie Biura Politycznego KC PZPR premier Józef Cyrankiewicz, sekretarz KC PZPR Edward Ochab oraz wicepremier Jakub Berman. Zastępca przewodniczącego Rady Państwa Wacław Barcikowski udekorował trumnę zmarłego Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski. Nad grobem przemówienia pożegnalne wygłosili: minister kultury i sztuki Włodzimierz Sokorski w imieniu władz, Władysław Daszewski w imieniu Stowarzyszenia Polskich Artystów Teatru i Filmu, Antoni Słonimski w imieniu środowiska literackiego oraz Jerzy Leszczyński w imieniu współpracowników i przyjaciół.
upamiętnienie
- w 1997 roku nakręcono film dokumentalny Leon Schiller 1887-1954