[dokumenty Zofii Chomętowskiej]

Prezentujemy unikatowy materiał filmowy z końca lat 20. Zofii Chomętowskiej – zapis jej prywatnego życia, sceny z rodziną i przyjaciółmi. 

Jakub Chomętowski (ur. 1901, zm. 1974) – urodzony na Polesiu w majątku Smolany, syn Feliksa Chomętowskiego i Very Titoff. W 1929 roku ożenił się z Zofią Katarzyną Drucką-Lubecką, miał z nią dwoje dzieci: Piotra i Gabriellę. Rozwiedli się w 1939 roku. Po wojnie wyemigrował do Argentyny, gdzie mieszkał do śmierci.

Aleksy i Mura Chomętowscy – brat Jakuba i jego żona, właściciele majątku w Dobrosławce. Aleksy w 1947 roku dotarł do Francji, do Mougins koło Cannes, gdzie była już jego żona Mura. Niedługo potem umarł na serce, a Mura wyjechała do Stanów Zjednoczonych.

Aurora Beniamino – Włoszka, dziennikarka i wielka przyjaciółka Chomętowskiej.

Józef Marian Haller (ur. 1887, zm. 1934) – właściciel, wraz z Heleną z Oskierków, majątku w Mianocicach (obecnie gmina Książ Wielki, woj. małopolskie), gdzie prowadzili otwarty dom, słynny ze spotkań towarzyskich okolicznego ziemiaństwa. Sceny gry w tenisa z dokumentalnego filmu Chomętowskiej były prawdopodobnie nagrywane właśnie w Mianocichach.

Gen. Adrian Carton de Wiart (ur. 1880 w Brukseli, zm. 1963 ) – generał Armii Brytyjskiej, arystokrata o korzeniach irlandzkich i belgijskich, jeden z najodważniejszych i najważniejszych postaci brytyjskiej armii. Uczestnik działań wojennych w Somalii (1898), walk I i II wojny światowej. Wielokrotnie ranny, w walkach stracił oko i rękę. Rezydent brytyjskiego wywiadu w Polsce, mocno z Polską związany, szczególnie z Polesiem, gdzie posiadał majątek w Prostyniu. Przyjaciel Radziwiłłów i częsty gość ich posiadłości w Mańkiewiczach.

Michał Pawlikowski (1893 – 1972) – polski pisarz emigracyjny, felietonista, krytyk literacki, autor gawęd. Znawca prawa łowieckiego i obyczajów myśliwskich.

Izabella Róża ks. Radziwiłł „Ballala” (ur. 1915 w Nieświerzu, zm. 1996 w Warszawie) – żona hr Edmunda Radziwiłła, właścicielka majątku w Mańkiewiczach na Polesiu. W 1945 roku wraz z grupą 16 arystokratów wywieziona do Krasnogórska w okolicy Moskwy, gdzie byli więzieni do września 1947 roku.

Gen. Adrian Carton de Wiart (ur. 1880 w Brukseli, zm. 1963) – generał Armii Brytyjskiej, arystokrata o korzeniach irlandzkich i belgijskich, jeden z najodważniejszych i najważniejszych postaci brytyjskiej armii. Uczestnik działań wojennych w Somalii (1898), walk I i II wojny światowej. Wielokrotnie ranny, w walkach stracił oko i rękę. Rezydent brytyjskiego wywiadu w Polsce, mocno z Polską związany, szczególnie z Polesiem, gdzie posiadał majątek w Prostyniu. Przyjaciel Radziwiłłów i częsty gość ich posiadłości w Mańkiewiczach.

Bronisława Drucka-Lubecka – z domu Buchowiecka, primo voto Kraszewska. Z Antonim Kraszewskim miała dwie córki, Ludwikę i Marię. Około roku 1900 poślubiła Feliksa Druckiego-Lubeckiego, ojca Zofii Chomętowskiej. Po wojnie wyjechała z córką do Buenos Aires, w Argentynie.

Marta hr. Krasińska – z Pusłowskich, przedwojenna właścicielka Królikarni prowadziła słynny salon na ulicy Czackiego, miejsce spotkań wybitnych intelektualistów.

fragment 1

W tym fragmencie zobaczymy Polesie, okolice Porochońska. Poleskie rozlewiska – jezioro Cholcza oraz rzeka Bobryk, po których pływają czółnami właściciele ziemscy z rodziny Chomętowskich, mijając miejscowych chłopów, koszących trawę pod wodą oraz zwożących siano. Widoczny jest również dworek w Porochońsku, majątek rodzinny Druckich-Lubeckich, od strony tylnej elewacji.

Osoby występujące w filmie: Jakub Chomętowski, Mura Chomętowska, Aleksy Chomętowski, Zofia Chomętowska, Aurora Beniamino.

fragment 2

W tym fragmencie ponownie przenosimy się do Polesia, a dokładniej okolic Porochońska (zobaczymy m.in. dworek w Porochońsku, majątek rodzinny Druckich-Lubeckich). W materiale pojawi się też przeprawa promem, prawdopodobnie przez rzekę Pinę. Kolejne sceny kręcone są w Mańkiewiczach, posiadłości Radziwiłłów, gdzie w rzece Horyń kąpie się Izabella Radzwiłł oraz generał Carton de Wiart.

Osoby występujące w filmie: Józef Haller, Michał Pawlikowski, generał Adrian Carton de Wiart, hr. Izabella Radziwiłł, Zofia Chomętowska.

fragment 3

W tym fragmencie, oprócz często pojawiających się w filmach Chomętowskiej okolic Prochońska, zobaczymy zdecydowanie dalsze miejsca. Kolejne części kręcone były w Wenecji oraz w Tunezji, gdzie Zofia Chomętowska  podróżowała razem z przyjaciółką Aurorą Beniamino. W Wenecji udokumentowane zostały gondole i gondolierzy oraz zabytki. W Tunezji Chomętowska nakręciła m.in. grę w warcaby. Kolejne sceny: posiłek przy wiklinowym stole oraz gra w tenisa, rozgrywają się w niezidentyfikowanej posiadłości, a także w Królikarni – widoczne jest wnętrze, gra na pianinie i elewacja frontowa.

Osoby występujące w filmie: Aurora Beniamino, Bronisława Drucka-Lubecka, Zofia Chomętowska, Marta Krasińska.

fragment 4

Ten fragment to zbiór scen kręconych w bardzo różnych miejscach. Pierwsze kadry to obraz warszawskiej Królikarni. Kolejne sceny kręcone są w Broszkowie – posiadłości Druckich-Lubeckich oraz na Polesiu. Obserwujemy codzienne życie: podróż czółnem po poleskich rozlewiskach, zwózkę siana czółnami oraz koszenie trawy. Na drugim planie widoczni są miejscowi Poleszucy. Kolejne sceny nakręcone są podczas polowania na kaczki oraz w tzw. kureniach – domkach dla myśliwych. Następnie sceny przenoszą nas do Porochońska, do posiadłości Druckich-Lubeckich, gdzie widać przygotowanie do wypłynięcia czółnami. Sceny poleskie przeplatane są fragmentami późniejszego filmu powojennego.

W filmie występują: Bronisława Drucka-Lubecka, Zofia Chomętowska, Jakub Chomętowski, Bogdan Drucki-Lubecki.

fragment 5

W tym fragmencie zachowały się sceny z niezidentyfikowanego filmu wakacyjnego, nakręconego po wojnie (ok. 1946 roku). Kolejne sceny nakręcono na Polesiu ok. 1929 roku, prawdopodobnie podczas pikniku nad rzeką Bobryk oraz podczas zwózki siana.

Osoby występujące w filmie: Zofia Chomętowska, Jakub Chomętowski, Bogdan Drucki-Lubecki, Aleksander Kaszowski, Aurora Beniamino.

fragment 6

W tym fragmencie widzimy sceny nakręcone w niezidentyfikowanym miejscu: trzy kobiety z psami podczas spaceru nad kanałem z wodą. Wśród nich Zofia Chomętowska i Aurora Beniamino. Z formalnego punktu widzenia został tu częściowo zachowany montaż oryginalny wykonany prawdopodobnie przez Zofię Chomętowską. Jednak w przeważającej części, montaż jest wtórny, wykonany na zdigitalizowanym materiale.

Na podstawie dokumentów Zofii Chomętowskiej powstał w 2012 roku 25-minutowy film Ja kinuję zmontowany według koncepcji Karoliny Puchały-Rojek z komentarzem literackim Mikołaja Łozińskiego i muzyką m.in. Kapeli ze Wsi Warszawa.