Tamten
Tajemnica Cytadeli Warszawskiej
1921 rok
23 grudnia 1921 roku
dramat
zaginiony
Władysław Lenczewski
dramat Gabrieli Zapolskiej „Tamten”
niemy
Stanisław Sebel
Lux
Treść hipotetyczna odtworzona na podstawie sztuki G. Zapolskiej. Kazimierz został zwolniony, za poręczeniem pułkownika Korniłowa, z Cytadeli pod warunkiem, że nie będzie się zajmował więcej działalnością polityczną skierowaną przeciw caratowi.
Konieczność dotrzymania tego zobowiązania ciąży mu coraz więcej, tym bardziej że jego narzeczona Anna i przyjaciele zaangażowani są czynnie w nielegalną pracę. Kazimierz otrzymuje co pewien czas zagadkowe przesyłki pocztowe, zawierające materiały szpiegowskie. Okazuje się, że te kompromitujące dokumenty przesyła mu porucznik Strełkow, hulaka i birbant, chcący w ten sposób pozbyć się rywala do Józi, pięknej dziewczyny pracującej w restauracji.
Korniłow doprowadza do aresztowania Strełkowa, który korzysta z podsuniętego mu rewolweru i honorowo odbiera sobie życie, oraz do aresztowania nielegalnej grupy polskiej, w tym Kazimierza i Anny. Dziewczyna skazana zostaje na 5 lat katorgi, co więcej, traci wiarę w Kazimierza, który przestał być „tamtym” nieugiętym, odważnym, szlachetnym człowiekiem, jakiego znała przed laty.
Kazimierz zrozumiał swój błąd. Chcąc otwarcie stanąć po stronie walczących patriotów oraz chcąc odzyskać uczucie Anny policzkuje rosyjskiego oficera, choć pułkownik Korniłow przyrzekł mu zwolnienie. Z utworu Zapolskiej wykorzystano przede wszystkim momenty dotyczące prześladowań przez carat, podkreślone szczególnie we fragmencie akcji rozgrywającym się w kazamatach Cytadeli warszawskiej.