Pan Tadeusz

Pierwsza ekranizacja epopei Adama Mickiewicza. Film cieszył się w stolicy ogromnym powodzeniem, otrzymał entuzjastyczne recenzje i wiele ciepłych słów ze strony takich osobistości świata kultury.

Artykuły powiązane

• Pan Tadeusz

Stanisław Knake-Zawadzki (Sędzia)
Jan Szymański (Jacek Soplica - Ksiądz Robak)
Mariusz Maszyński (Hrabia)
Leon Łuszczewski (Tadeusz Soplica)
Helena Sulima (Telimena)
Zofia Zajączkowska (Zosia)
Paweł Owerłło (Podkomorzy)
Helena Górska-Brylińska (Podkomorzyna)
Rena Hryniewiczówna (Podkomorzanka)
Mura Starkówna (Róża, podkomorzanka)
Wiesław Gawlikowski (Wojski)
Marian Jednowski (Gerwazy)
Julian Krzewiński (Rejent)
Teodor Roland (Asesor)
Ajzyk Samberg (Jankiel)
Ludwik Fritsche (Protazy)
Janina Klimkiewiczowa (Wojszczanka)
Marian Palewicz-Golejewski (generał Jan Henryk Dąbrowski)
Józef Trembicki (generał Karol Otto Kniaziewicz)
Bolesław Horski (major Płut)
Józef Maliszewski (kapitan Rykow)
Henryk Rzętkowski (2 role: sierżant Gont; chłop w karczmie)
Józef Kotarbiński (dziad legionista)
Wanda Majchrzycka (ochmistrzyni)
Aleksander Bogusiński (Ksiądz pleban)
Antoni Bednarczyk (Maciek nad Maćkami)
Władysław Pytlasiński (Kropidło)
Józef Zejdowski (Konewka)
Henryk Kawalski (Bartek Prusak)
Mikołaj Lewicki (Buchman
Jerzy Janowski (Brzytewka)
Henryk Weise (Szydełko)
Aleksander Junosza-Olszakowski (Sak)
Józef Śliwicki (Stolnik)
Felicja Pichor-Śliwicka (Stolnikowa)
Iza Bellina (Ewa)
Jerzy Leszczyński (król Stanisław August Poniatowski)
Gustaw Buszyński (Rejtan)
Stefan Jaracz (Napoleon Bonaparte)
Karol Jarszewski (Stanisław Małachowski)
Stanisław Gruszczyński (książę Sapieha)
Antoni Różański (Kołłątaj)
Ignacy Dygas (Xawery Branicki)
Witold Skarżyński (hrabia Poniński)
Jerzy Marr (Stanisław Szczęsny Potocki)
Wojciech Brydziński (Adam Mickiewicz)
Karol Karpowicz (gość Sędziego)
Ryszard Ordyński (oficer armii generała Dąbrowskiego)
Zofia Karpowiczówna (dziewczynka. którą opiekuje się Zosia)
Kazimierz Pianko (gajowy)

Uroczysta premiera Pana Tadeusza odbyła się 9 listopada 1928 roku w Warszawie w 10 rocznicę odzyskania przez Polskę niepodległości. Do sali Filharmonii przy ul. Jasnej 5 przybyli o godz. 16.45 najwyżsi dostojnicy państwowi - prezydent Ignacy Mościcki z małżonką, marszałek Józef Piłsudski z rodziną, członkowie Rady Ministrów oraz Korpusu Dyplomatycznego. Słowo wstępne wygłosił pisarz Juliusz Kaden-Bandrowski. Uroczysty pokaz zorganizowało stowarzyszenie Nasz Dom pod protektoratem marszałkowej Aleksandry Piłsudskiej. Całkowity dochód z biletów przeznaczono na potrzeby tego stowarzyszenia, które zajmowało się zakładem dla sierot oraz na cele oświatowe I pułku szwoleżerów im. marszałka Józefa Piłsudskiego.

Przenosząc na ekran arcydzieło Adama Mickiewicza scenarzyści - Andrzej Strug i Ferdynand Goetel oraz reżyser Ryszard Ordyński postanowili zrealizować ciąg żywych obrazów w stylu rysunków Michała Elwiro Andriollego, autora 60 ilustracji Pana Tadeusza, (wydanie w roku 1881 we Lwowie nakładem Księgarni F. H. Richtera),  „przetykanych obficie” napisami: fragmentami literackiego oryginału.

Film cieszył się w stolicy ogromnym powodzeniem, otrzymał entuzjastyczne recenzje i wiele ciepłych słów ze strony takich osobistości świata kultury, jak Zofia Nałkowska, Jan Lechoń czy Antoni Słonimski, choć zastrzeżenia budziło wysunięcie na plan pierwszy batalistyki z uszczerbkiem dla scen rodzajowych i obrazów przyrody. Krytykowano także budowę i układ fabuły, czytelny jedynie dla widzów dobrze obeznanych z poematem. Na ekranie przewinęła się czołówka ówczesnych gwiazd kina. Tadeusza grał Leon Łuszczewski, Zosię - Zofia Zajączkowska, Telimenę - Helena Sulima, Napoleona - Stefan Jaracz, księdza Robaka - Jan Szymański, Hrabiego - Mariusz Maszyński, Stolnika - Józef Śliwicki, Wojskiego - Wiesław Gawlikowski.

Film Ryszarda Ordyńskiego był zresztą drugą już próbą przeniesienia Pana Tadeusza na ekran. Pierwszą podjęto na przełomie lat 1919–1920, kiedy to biuro wynajmu Petef zleciło realizację filmu Zygfrydowi Mayflauerowi, skądinąd wziętemu operatorowi. Nakręcono ponad tysiąc metrów taśmy odpowiadających 30 minutom projekcji, ale dalsze prace przerwano z przyczyn technicznych. Ryszard Ordyński wrócił jednak do koncepcji poprzednika i tak powstał jego film - zbiór najważniejszych i najefektowniejszych scen poematu uzupełnionych i połączonych w całość strofami wiersza. Zadbano o realia: zdjęcia plenerowe kręcono w województwie nowogródzkim, w majątku Czombrów niedaleko Świtezi, nad wystrojem wnętrz, kostiumami, rekwizytami czuwał sztab konsultantów. W scenach batalistycznych wziął udział I pułk szwoleżerów im. marszałka Józefa Piłsudskiego oraz IV Zaniemeński pułk ułanów.

Plakat do filmu zaprojektował wybitny malarz - Wojciech Kossak.

plenery

• Radziejowice, Zameczek neogotycki
• Mir, Zamek (zamek księcia Michała Światopełka-Mirskiego)
• Czombrów, Dwór Uzłowskich (majątek rodziny Karpowiczów)
• Wilno, Ostra Brama
• Nowogródek, Zamek Mendoga
• majątek hrabiostwa Marty i Kazimierza Krasińskich w Radziejowicach
• majątek państwa Szyperskich w Baniosze
• puszcza Rudnicka na terenie Litwy (nakręcono w niej sceny polowania na niedźwiedzia)