TWÓRCY FILMOWI

Prószyński Kazimierz

Prószyński Kazimierz
IMIĘ I NAZWISKO:
Kazimierz Prószyński
ZAWÓD:
reżyser, scenarzysta, operator, wynalazca
DATA I MIEJSCE URODZIN:
4 kwietnia 1875 roku, Warszawa
DATA I MIEJSCE ŚMIERCI:
13 marca 1945 roku, Mauthausen (Niemcy)

Wynalazca i konstruktor pionierskich aparatów kinematograficznych:

  • pleograf (1894) – aparat służący jednocześnie do wykonywania zdjęć oraz projekcji nakręconych filmów został skonstruowany niecały rok przed podobnym wynalazkiem braci Lumière. Nazwa urządzenia pleograf jest połączeniem dwóch greckich słów: pléon „więcej” oraz gráphō „piszę”.
  • biopleograf (1898) – aparat kinematograficzny eliminujący drgania oraz przeskoki błony filmowej w czasie odtwarzania, urządzenie to dawało płynny obraz dzięki projekcji dwóch taśm filmowych puszczonych z opóźnieniem. Nazwa urządzenia biopleograf jest połączeniem trzech greckich słów: bíos – „życie”, pléon „więcej” oraz gráphō „piszę”
  • obturator (1902) – przesłona projektora filmowego usuwająca wadę migotania obrazów na ekranie podczas projekcji taśmy filmowej, bezpośrednio przyczyniła się do rozwoju filmów długometrażowych. Jego publiczna prezentacja odbyła się 7 czerwca 1909 na posiedzeniu francuskiej Akademii Nauk w Paryżu.
  • kinofon (1907) – system jednoczesnej emisji obrazu i dźwięku. Prószyński zgłosił go w 1907 roku do niemieckiego urzędu patentowego w Berlinie pod nazwą „Aparat do zapewnienia współbiegu kinematografów i maszyn mówiących”. Po dokonaniu niewielkich przeróbek urządzenie to zostało opatentowane przez Prószyńskiego rok później w Londynie oraz w Paryżu. Prószyński zrealizował kilka filmów z zastosowaniem kinofonu w tym dwa fabularne z 1912 roku Ave Maria oraz Łagodzący wpływ muzyki na nerwy, które oprócz muzyki zawierały również rozmowy oraz efekty dźwiękowe.
  • aeroskop (1908) – pierwsza na świecie ręczna kamera filmowa o napędzie automatycznym (sprężone powietrze) ze stabilizacją obrazu. Nazwa urządzenia aeroskop jest połączeniem dwóch greckich słów: αήρω, aero – „powietrze” oraz σκοπεῖν, skopein „widzieć” lub „patrzeć”. Ze względu na swoje zalety, takie jak prostota obsługi, mobilność oraz niezależny system zaopatrzenia w energię, kamera ta przyczyniła się bezpośrednio do rozwoju wczesnych filmów dokumentalnych, przyrodniczych oraz reportaży. Konstruktor nakręcił nią m.in. w 1911 roku w Londynie koronację króla Jerzego V, zapoczątkowując tym samym polski film dokumentalny oraz reportaż filmowy.

Zginął w hitlerowskim obozie koncentracyjnym w Mauthausen-Gusen, gdzie został wywieziony po upadku powstania warszawskiego.